در سالهای اخیر، افزایش پروندههای مرتبط با خطاها و تخلفات پزشکی، اهمیت اسناد حقوقی مورد استفاده در فرآیند درمان را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این میان، دو سند پرکاربرد اما اغلب اشتباهگرفتهشده، یعنی رضایتنامه پزشکی و برائتنامه پزشکی، نقش کلیدی در تعیین حدود مسئولیت پزشک و حقوق بیمار ایفا میکنند. عدم تفکیک صحیح این دو مفهوم، هم برای بیماران و هم برای جامعه پزشکی، پیامدهای حقوقی جدی به همراه دارد.
دیگران چه می خوانند:
رضایتنامه پزشکی؛ مجوز درمان است، نه مصونیت از مسئولیت:
رضایتنامه پزشکی سندی است که پیش از آغاز هرگونه اقدام درمانی یا جراحی، از بیمار یا ولیّ قانونی وی اخذ میشود. فلسفه وجودی این سند، تحقق اصل رضایت آگاهانه و ایجاد مجوز قانونی برای مداخله پزشک در تمامیت جسمانی بیمار را تأمین میکند؛ امری که در فقدان آن، حتی درمان صحیح نیز میتواند واجد وصف مجرمانه تلقی شود.
با این حال، رضایتنامه به هیچ عنوان پزشک را در برابر قصور، تقصیر یا خطای پزشکی مصون نمیسازد. هرگاه پزشک از موازین علمی، فنی، نظامات دولتی یا اصول مسلم پزشکی تخطی کند، رضایت قبلی بیمار مانع از تحقق مسئولیت مدنی، کیفری یا انتظامی نخواهد شد. به بیان روشنتر، رضایتنامه تنها اجازه انجام عمل درمانی را میدهد و هرگز اجازه ارتکاب خطا را برای پزشک ایجاد نمیکند.
برائتنامه پزشکی؛ اسقاط حق تعقیب با شرایط خاص:
برائتنامه پزشکی از حیث زمان اخذ و آثار حقوقی، ماهیتی کاملاً متفاوت از رضایتنامه دارد. این سند اصولاً پس از پایان فرآیند درمان یا جراحی و با آگاهی کامل بیمار از نتیجه حاصلشده اخذ میشود. ماهیت حقوقی برائتنامه، اعلام گذشت و اسقاط حق تعقیب از سوی بیمار را محقق میسازد.
در صورتی که برائتنامه پس از اتمام درمان اخذ شود، بیمار از نتیجه و عوارض احتمالی درمان آگاهی واقعی داشته باشد و اراده وی آزادانه و بدون اجبار یا فریب ابراز شده باشد، این سند میتواند در حدود قانون، موجب رفع یا کاهش مسئولیت پزشک گردد.
نکته اساسی؛ برائتنامه نیز مطلق نیست:
برخلاف تصور رایج، برائتنامه نیز بهصورت مطلق و در هر شرایطی موجب سلب مسئولیت پزشک نمیشود. در مواردی نظیر تقصیر فاحش، نقض آشکار اصول مسلم پزشکی، عدم رعایت نظامات دولتی یا فقدان اطلاعرسانی مؤثر به بیمار، حتی برائتنامه معتبر نیز ممکن است از سوی دادگاهها بلااثر تلقی گردد. بنابراین، این سند نباید بهعنوان «چک سفید امضا» برای پزشک تلقی شود.
هشدار حقوقی مهم؛ تغییر عنوان، تغییر اثر نمیآورد:
چنانچه سندی تحت عنوان «برائتنامه» پیش از شروع درمان از بیمار اخذ شود، از منظر حقوقی تفاوتی با رضایتنامه نخواهد داشت. صرف تغییر عنوان سند، اثر حقوقی آن را دگرگون نمیکند. چنین نوشتهای صرفاً رضایت برای آغاز درمان را اثبات میکند و در صورت وقوع خطای پزشکی، پزشک را بریالذمه نخواهد ساخت.
جمعبندی:
شناخت دقیق تفاوت میان رضایتنامه و برائتنامه نهتنها از بروز سوءتفاهمهای حقوقی جلوگیری میکند، بلکه میتواند نقش مؤثری در کاهش دعاوی پزشکی و افزایش اعتماد متقابل میان بیمار و پزشک ایفا نماید. رعایت اصول حرفهای، شفافیت در اطلاعرسانی و اتکای صحیح به اسناد حقوقی، تنها مسیر امنی است که میتواند از حقوق هر دو سوی رابطه درمانی بهطور مؤثر صیانت کند.
پیشنهاد حقوقی به پزشکان و متخصصان:
پیشنهاد میشود پزشکان و متخصصان، اخذ رضایتنامه و برائتنامه را صرفاً تشریفات اداری تلقی نکنند و همواره بر اطلاعرسانی شفاف، مستند و قابل فهم به بیمار تأکید ورزند. رعایت دقیق موازین علمی و فنی، ثبت توضیحات ارائهشده در پرونده پزشکی، و پرهیز از اخذ برائتنامه پیش از پایان کامل درمان، میتواند نقش تعیینکنندهای در پیشگیری از مسئولیتهای حقوقی و انتظامی ایفا کند.
پیشنهاد حقوقی به مراجعین (بیماران):
به بیماران و مراجعین مراکز درمانی توصیه میشود پیش از امضای هرگونه سند پزشکی، از ماهیت حقوقی و آثار رضایتنامه و برائتنامه آگاهی کامل کسب کنند و در صورت وجود ابهام، توضیح روشن و کافی مطالبه نمایند. امضای آگاهانه و بدون شتاب، مهمترین ابزار صیانت از حقوق قانونی بیمار در فرآیند درمان محسوب میشود.
تفاوت رضایتنامه و برائتنامه در امور پزشکی؛ خط باریک میان آگاهی و مسئولیت
منبع خبر
مسئولیت محتوای خبر با سایت منبع هست. در صورتی که مشکلی مشاهده فرمودید در نظرات همین خبر اعلام فرمائید.
