تهران در گلوگاه گاز؛ وقتی پایداری شبکه به تعطیلی پایتخت گره می‌خورد

و از آنجا که شبکه گاز ایران به‌صورت سراسری طراحی شده و گاز تولیدی از طریق خطوط انتقال فشارقوی به مصرف‌کنندگان در سراسر کشور می‌رسد. در چنین ساختاری مصرف در هر نقطه از شبکه بر کل سیستم اثر می‌گذارد و امکان تفکیک شهری وجود ندارد به‌گونه‌ای که افت فشار یا افزایش مصرف در یک بخش خیلی زود خود را در استان‌های انتهایی شبکه نشان می‌دهد. استان‌هایی مانند اردبیل و کردستان، با زمستان‌های طولانی و دماهای منفی عملاً گزینه جایگزینی برای گاز ندارند و هرگونه قطع یا افت فشار گاز در این مناطق مستقیماً به مشکلاتی منجر می‌شود. این استان‌ها در عین حال در مجاورت مرزهایی قرار دارند که ایران به برخی کشورهای همسایه آن‌ها صادرات گاز انجام می‌دهد و حفظ پایداری شبکه در این مناطق علاوه بر بعد داخلی از منظر تعهدات صادراتی نیز اهمیت دارد. در مقابل تهران از نظر زیرساختی انعطاف‌پذیرتر است و مدیریت مصرف امکان‌پذیرتر به نظر می‌رسد. 

پارس جنوبی، مصرف بالا و فشار شبکه

حدود ۷۰ درصد گاز تولیدی کشور از میدان پارس جنوبی تأمین می‌شود. میدانی که با تأمین بخش عمده خوراک شبکه سراسری نقش تعیین‌کننده‌ای در توازن عرضه و تقاضای گاز دارد. با ورود این میدان به نیمه دوم عمر تولیدی افت طبیعی فشار مخازن آغاز شده و حفظ سطح فعلی تولید بدون اجرای طرح‌های فشارافزایی امکان‌پذیر نیست. این طرح‌ها با هدف تثبیت دبی برداشت و جلوگیری از کاهش تزریق گاز به شبکه طراحی شده‌اند و تکمیل آن‌ها به سرمایه‌گذاری چند ده میلیارد دلاری نیاز دارد. سرمایه‌ای که تأمین آن در شرایط محدودیت‌های مالی و تحریمی به یکی از چالش‌های راهبردی صنعت گاز تبدیل شده است. در نبود اجرای کامل این پروژه‌ها ظرفیت تولید عملاً در سطح موجود متوقف می‌ماند و شبکه انتقال ناچار است با همان توان فعلی بار مصرفی رو‌به‌افزایش کشور را مدیریت کند. وضعیتی که در دوره‌های اوج مصرف زمستانی فشار عملیاتی شبکه را به حداکثر می‌رساند.

مدیریت تقاضا؛ حلقه مفقوده پایداری شبکه گاز در زمستان

البته ناترازی گاز فقط به محدودیت‌های تولید ختم نمی‌شود و مصرف و الگوی مصرف به‌ویژه در بخش خانگی نقشی تعیین‌کننده در پایداری شبکه دارد. در سال‌های اخیر شدت مصرف گاز در کلان‌شهرها به‌گونه‌ای افزایش یافته که حتی در روزهایی با تولید حداکثری نیز شبکه با فشار مواجه می‌شود. بخش قابل توجهی از این مصرف بالا نه ناشی از نیاز واقعی بلکه نتیجه رفتارهای مصرفی غیربهینه، تجهیزات کم‌بازده و ضعف مدیریت تقاضاست. اگر مدیریت مصرف به‌صورت هدفمند و مستمر در شهرهای بزرگ اجرا شود و الگوی استفاده از گاز اصلاح گردد بخش قابل توجهی از بار شبکه کاهش می‌یابد و نیاز به اعمال تعطیلی‌های اجباری به حداقل می‌رسد. در چنین شرایطی جریان گاز به استان‌های غربی و شمال‌غربی که در انتهای مسیر انتقال قرار دارند نیز با ثبات بیشتری ادامه پیدا می‌کند و شبکه می‌تواند دوره اوج مصرف زمستانی را بدون اختلال پشت سر بگذارد.