چندی پیش ارز ترجیحی از کالاهای اساسی حذف شد، موضوعی که به عقیده برخی از اقتصاددانان نقطه عطفی در سیاست گذاری اقتصادی کشور به شمار می رود. این تصمیم با هدف کاهش رانت، شفاف سازی تخصیص منابع و اصلاح ساختار یارانه ها اتخاذ شده، اما در عمل نگرانی های جدی درباره افزایش قیمت ها و فشار بر معیشت خانوارها را به همراه داشته است. ارز ترجیحی سال ها به عنوان ابزاری برای کنترل قیمت کالاهای اساسی مورد استفاده قرار می گرفت، اما نبود نظارت مؤثر، انحراف منابع و شکل گیری رانت های گسترده باعث شد این سیاست به یکی از پرهزینه ترین تصمیمات اقتصادی دولت ها تبدیل شود.
در شرایطی که تورم مزمن به یکی از اصلی ترین چالش های اقتصاد ایران تبدیل شده، هرگونه تغییر در نظام ارزی و یارانه ای می تواند آثار مستقیم و غیرمستقیمی بر سفره مردم داشته باشد. حذف ارز ترجیحی اگرچه از سویی می تواند به اصلاح ساختارها کمک کند، اما بدون طراحی سازوکارهای جبرانی و حمایت هدفمند از اقشار آسیب پذیر، زمینه ساز تورم جهشی و نابرابری بیشتر خواهد شد. از همین رو، کارشناسان اقتصادی بر این باورند که هم زمان با آزادسازی قیمت ها، باید یارانه ها به شکل مستقیم و شفاف به مصرف کننده نهایی منتقل شود. در این میان، تک نرخی شدن ارز به عنوان یکی از راهکارهای کلیدی برای مقابله با رانت و فساد مطرح می شود؛ سیاستی که در صورت اجرای اصولی، می تواند فضای رقابتی را در تولید و واردات تقویت کرده و مسیر تخصیص منابع را شفاف تر کند. مسعود دانشمند، عضو سابق اتاق بازرگانی ایران، در گفت وگویی که در ادامه می خوانید، به نحوه اجرای حذف ارز ترجیحی، بر لزوم اصلاح نظام یارانه ای، تکمیل سازوکار کالابرگ و پایان دادن به تخصیص یارانه به واردکنندگان تأکید کرد.
حذف ارز ترجیحی تورم جهشی را به همراه دارد
مسعود دانشمند، فعال اقتصادی گفت: حذف ترجیحی کالاهای اساسی منجر به یک تورم جهشی خواهد شد؛ برای جلوگیری از این امر، تک نرخی شدن ارز یکی از راهکارهای مؤثر است و از رانت نیز جلوگیری می کند. تک نرخی شدن ارز اکنون بدون برنامه صورت گرفته؛ لازمه این امر حذف تمام یارانه های کشور و عدم تخصیص آن به واردکنندگان است و واگذاری آن به مصرف کننده نهایی است.
وی در تشریح موضوع یادشده عنوان کرد: برای مثال، در یک دوره ای هرکدام از واردکننده ها، نهاده های دامی را با نرخ های متفاوت ارز وارد می کردند، اما در بازار با ارز صد هزار تومانی عرضه می کردند که به زیان مصرف کننده نهایی این محصولات بود. در این میان، یارانه تخصیص داده شده رانتی به شمار می آمد که با تک نرخی شدن ارز از بین خواهد رفت.
کالابرگ؛ یارانه ای ناقص با ظرفیت اصلاح
دانشمند، تخصیص یارانه به مصرف کننده را روشی درست برای بهبود اقتصاد کشور خواند و بیان کرد: اکنون یارانه ای به نام کالابرگ به صورت بسیار ناقص به مردم داده می شود، اما ضروری است ساختار آن اصلاح شود. اگرچه اهداف کالابرگ، خارج نشدن کالاهای اساسی از مرزهای کشور و همچنین عدم استفاده اتباع خارجی از یارانه محسوب می شود، اما اکنون نظام پرداخت آن کامل نیست. کالابرگ اگر به صورت استاندارد پرداخت شود، سبب تقویت سفره مردم می شود و حداقل مواد غذایی به اقشار کم درآمد جامعه می رسد.
توقف چرخه معیوب افزایش قیمت و دستمزد
این کارشناس اقتصادی، تخصیص کالابرگ به همه مردم را ضروری دانست و اظهار کرد: اگر یارانه به صورت مستقیم به مصرف کنندگان نهایی اختصاص داده شود، معیشت مردم آسان تر می شود و مسابقه افزایش حقوق و دستمزد نیز متوقف می شود. زمانی که چرخه اقتصادی استاندارد نباشد، تولیدکنندگان کالا و خدمات قیمت های خود را افزایش می دهند؛ به تبع آن دولت نیز دستمزدها را بالا می برد و به همین ترتیب این چرخه معیوب تاکنون ادامه دار شده و اقدام اساسی نیز برای این چالش اقتصادی انجام نشده است.
وی ادامه داد: اگر دولت قیمت کالاهای اساسی و اقتصاد کشور را به ثبات برساند، نرخ کالاهای تولیدشده در ماه های آینده نیز تعیین تکلیف می شود و بنابراین تولیدکنندگان با ثبات متعادلی می توانند محصولات خود را عرضه و صادر کنند.
یارانه واردکننده؛ مانع رقابت و کیفیت
دانشمند در پایان بیان کرد: تا پیش از این، دولت حدود هشت میلیارد دلار ارز ترجیحی و در واقع یارانه به واردکنندگان پرداخت می کرد، اما نظارت مناسبی در این خصوص وجود نداشت؛ یعنی مشخص نبود ارز تخصیص داده شده در کجا هزینه می شد و به دست چه کسی می رسید. قیمت ها باید در واردات نهاده های دامی و دیگر کالاها آزاد باشد. از سوی دیگر، دولت باید یارانه آن را به مردم بدهد تا در اثر آن رقابت در تولید نیز حاصل شود.
این موضوع موجب می شود کیفیت تولیدات افزایش پیدا کند و قیمت ها نیز تثبیت شود. تخصیص یارانه های بی ربط و بی برنامه به واردکننده، فضای رقابتی را از بین می برد و مردم را نیز ناچار می کند کالاها را با هر قیمت و کیفیتی خریداری کنند.
مسئولیت این خبر با سایت منبع و جالبتر در قبال آن مسئولیتی ندارد. خواهشمندیم در صورت وجود هرگونه مشکل در محتوای آن، در نظرات همین خبر گزارش دهید تا اصلاح گردد.
