سفر به تهران قدیم| جادوی معماری در سپهسالار، داربست‌هایی با کاه و یونجه

جالبترین خبرهای روز

• نوشته پشت سر رهبر انقلاب در دیدار با مردم قم جلب توجه کرد

• توییت عجیب ترامپ در مورد مشهد؛ بی‌بی‌سی: ترامپ دروغ می‌گوید!
• سود سهام عدالت به حساب بیش از ۴۴ میلیون نفر واریز شد
• حداقل حقوق بازنشستگان تامین اجتماعی ۲۳.۷۹۰.۰۰۰ تومان شد

ساختمان بلندبالا و عظیم مسجد سپهسالار، نماد شکوه و عظمت معماری ایرانی، با جادوی دستان معماران جان گرفت. قصه‌ها و روایت‌های بی‌شماری از پا گرفتن این بنای عظیم دوره قاجار برجای مانده. بی‌شک آن گنبد خاص و مناره‌های باشکوه، چهارایوان بزرگ و قرینه و نمازخانه چهل‌ستون ساده و آسان قدم علم نکرده‌اند.

نصرالله حدادی، تهران‌شناس، می‌گوید: «کافی است به شبستان مسجد با ۴۰ متر ارتفاع نگاه کنید. یقیناً این سؤال در ذهن بیننده آن نقش می‌بندد که معماران چگونه توانستند چنین کاشیکاری زیبایی با رنگ‌های چشم‌نواز بر آن استوار کنند. نکته اینجاست که آن زمان داربستی به شکل امروزی وجود نداشت. جرثقیلی نبود. اگر استاد معمار طناب به خود می‌بست، خواه‌ناخواه طناب تاب می‌خورد و حرکت می‌کرد، این‌گونه تعادلش به هم می‌خورد و خطرناک هم بود.

نکته جذاب در معماری مسجد سپهسالار، راه‌حل معماران برای کار در ارتفاع است. یک راه‌حل بکر و کاربردی. آن‌ها کیسه و توبره‌های بزرگ را با کاه و یونجه پر می‌کردند و به صورت پلکانی روی هم قرار می‌دادند. این‌گونه استاد معمار به راحتی از آن بالا می‌رفت و می‌توانستند کاشی‌های گنبد را نصب کند. این داربست منحصربه‌فرد مزیت‌های زیادی داشت.

اول اینکه جان معمار و کارگرها در امان بود. اگر خدای ناکرده می‌افتادند، آسیبی نمی‌دیدند. از طرفی اگر آن کاشی‌های خوش‌رنگ و لعاب می‌افتاد هم نمی‌شکست. این‌گونه است که در تاریخ ساخت مجموعه سپهسالار گزارشی از آسیب‌دیدگی نمی‌خوانیم..»

میرزا حسین‌خان سپهسالار قزوینی، صدراعظم ناصرالدین‌شاه قاجار، دستور ساخت مسجد و مدرسه سپهسالار را صادر کرد. سپهسالار دو سال بعد درگذشت و برادرش یحیی‌خان مشیرالدوله این بنا را تکمیل کرد. ترکیب بی‌نظیر هنر ایرانی و الهام‌گیری از معماری عثمانی، یک بنای مذهبی از دوران قاجار برایمان به یادگار گذاشته است.

حدادی، درباره خرج ساخت بنای سپهسالار می‌گوید: «سپهسالار برای ساخت این مسجد یک یاقوت به ارزش ۱۲ هزار تومان را می‌فروشد. جذابیت و شکوه این یاقوت، ناصرالدین‌شاه را مبهوت کرده و آن را می‌خرد.

اعتمادالسلطنه که خاطرات جذابی از شاه صاحبقران می‌نگارد، در متنی می‌نویسد: شاه به قدری به این یاقوت علاقه داشت که شب‌ها آن را مقابل چراغ می‌گذاشت تا هنگام شام خوردن تماشایش کند. روزها یاقوت را جیب نگاه می‌داشت تا جایش امن باشد.»

منبع: همشهری