شبکه‌های اجتماعی چگونه دستکاری می‌شوند؟

باشگاه خبرنگاران جوان – شبکه‌های اجتماعی مانند اینستاگرام و ایکس (توییتر سابق) خود را «پلتفرم»‌هایی خنثی معرفی می‌کنند؛ فضاهایی که محتوا در آن‌ها صرفاً بر اساس علاقه کاربران دیده می‌شود. 

بیا بازی ببین

ماینکرفت | هیچی نگفت... یواشکی وین گرفت!	روبلاکس | رفتیم اسکویید گیم، دیگه رفاقتی باقی نموند...
ماینکرفت | پیکار سه نوب با دراگون... | بقا با رفقا قسمت ۹ (پارت آخر)	ماینکرفت | کی فکرشو میکرد توی بدوارز انقدر کمپ جوابه!!!

اما واقعیت این است که آنچه کاربران می‌بینند یا نمی‌بینند، حاصل تصمیم‌گیری الگوریتم‌هایی است که نه بی‌طرف‌ هستند و نه غیرقابل‌دستکاری. این الگوریتم‌ها، امروز به یکی از قدرتمندترین ابزارهای شکل‌دهی افکار عمومی تبدیل شده‌اند.

الگوریتم‌ها چگونه تصمیم می‌گیرند؟

الگوریتم‌های اینستاگرام و ایکس بر پایه چند معیار اصلی کار می‌کنند. این داده‌ها در مقیاسی عظیم تحلیل می‌شوند تا مشخص شود چه محتوایی «ارزش دیده‌شدن» دارد. اما نکته کلیدی اینجاست: وزن هرکدام از این فاکتورها توسط خود شرکت تعیین می‌شود و این وزن‌ها می‌توانند در هر لحظه تغییر کنند.

• تعامل: لایک، کامنت، اشتراک‌گذاری، مدت‌زمان توقف روی محتوا
• روابط کاربر: اینکه با چه حساب‌هایی بیشتر تعامل دارید
• تازگی محتوا: زمان انتشار
• نوع محتوا: ویدئو، تصویر، متن، لینک

آیا مالکان پلتفرم‌ها می‌توانند الگوریتم را دستکاری کنند؟

بله و شواهد متعددی این موضوع را تأیید می‌کند.

افشاگری‌های داخلی: در سال‌های اخیر، اسناد داخلی متا (شرکت مادر اینستاگرام) که توسط افشاگرانی مانند فرانسیس هاگن منتشر شد، نشان داد که:

• الگوریتم‌ها آگاهانه محتوای تحریک‌کننده و دوقطبی‌ساز را تقویت می‌کنند.
• شرکت از تأثیرات منفی این الگوریتم‌ها بر سلامت روان و دموکراسی آگاه بوده است.
• این یعنی الگوریتم نه‌تنها «خودکار»، بلکه هدفمند طراحی شده است.

ایکس و تغییرات پس از ایلان ماسک

موارد زیر نشان می‌دهد که دسترسی به الگوریتم برای مدیریت ارشد کاملاً ممکن است. پس از خرید توییتر توسط ایلان ماسک:

• کاربران و پژوهشگران افزایش ناگهانی دیده‌شدن حساب شخصی ماسک را ثبت کردند
• مهندسان سابق توییتر تأیید کردند که تغییرات مستقیم در الگوریتم برای «boost» کردن برخی حساب‌ها اعمال شده است
• کدهای لورفته نشان دادند که برخی حساب‌ها دارای برچسب‌های ویژه مانند power user یا trusted بوده‌اند

سانسور نامرئی

یکی از بحث‌برانگیزترین ابزارها، «سانسور نامرئی» است. اینستاگرام و ایکس وجود سانسور نامرئی را سال‌ها انکار کردند، اما بعدها پذیرفتند که محدودسازی توزیع محتوا بخشی از سیاست‌های‌شان است؛ تفاوتی که بیشتر زبانی است تا ماهوی.

– حساب کاربر حذف نمی‌شود

– اما دسترسی محتوای او به شدت محدود می‌شود

– بدون هیچ اعلان رسمی

چرا این موضوع مهم است؟

وقتی کنترل این ابزار در دست شرکت‌های خصوصی و افراد معدود باشد، مرز میان مدیریت پلتفرم و مهندسی افکار عمومی بسیار باریک می‌شود.

الگوریتم‌ها امروز:

– تعیین می‌کنند کدام روایت سیاسی دیده شود

– کدام جنبش اجتماعی تقویت یا تضعیف شود

– کدام صدا «معتبر» به نظر برسد

شفافیت؛ حلقه گمشده

با وجود فشار دولت‌ها و نهادهای مستقل، هنوز کد کامل الگوریتم‌ها منتشر نمی‌شود، معیارهای دقیق رتبه‌بندی محتوا مشخص نیست و امکان نظارت مستقل واقعی وجود ندارد. در نتیجه، کاربران در فضایی فعالیت می‌کنند که قوانینش دائماً تغییر می‌کند، بدون اینکه بدانند چرا دیده می‌شوند یا چرا ناپدید.

منبع: همشهری آنلاین