تیغ دو لبه تک‌نرخی شدن ارز/ پایان رانت یا آغاز موج جدید تورم؟

 آنچه امروز در اقتصاد ایران در حال رخ دادن است، تلاشی برای عبور از اقتصاد رانتی به سمت شفافیت است، اما سوال اصلی اینجاست که آیا بیمارِ اقتصاد ایران، تاب‌وتوان این جراحی سنگین را دارد؟

چرا ارز تک نرخی شد؟ خداحافظی با امضاهای طلایی

فلسفه اصلی این اقدام، خشکاندن ریشه فساد و رانتی بود که در سایه ارز چندنرخی رشد کرده بود. سال هاست که فعالان بخش خصوصی، از جمله اعضای اتاق بازرگانی، فریاد می زنند که ارز ترجیحی و چندنرخی، نه تنها کمکی به سفره مردم نکرده، بلکه باعث ایجاد صف های طولانی برای دریافت ارز، صدور کارت های بازرگانی اجاره ای و خروج سرمایه از کشور شده است. فرشید شکرخدایی، رئیس کمیسیون سرمایه گذاری اتاق ایران، معتقد است که چندنرخی بودن ارز عملاً یارانه ای بود که دولت ایران به مصرف کنندگان کشورهای همسایه می داد؛ چرا که کالاهای تولید شده با ارز ارزان، توسط دلالان به عراق و پاکستان قاچاق می شد. اکنون با واقعی شدن نرخ ها، انتظار می رود که این قاچاق معکوس متوقف شود و شفافیت به چرخه تجاری کشور بازگردد. همچنین تولیدکنندگانی که ماه ها در صف تخصیص ارز برای واردات ماشین آلات معطل می ماندند، اکنون امیدوارند که با حذف این صف ها، چرخ تولید روان تر بچرخد.

روی دیگر سکه: شوک تورمی و نگرانی های معیشتی

اما این سکه روی دیگری هم دارد که بسیار نگران کننده است. منتقدان و حتی برخی موافقان طرح هشدار می دهند که تک نرخی شدن ارز بدون فراهم کردن «الزامات» آن، می تواند به یک بحران معیشتی تبدیل شود. مسعود خوانساری، رئیس سابق اتاق بازرگانی تهران، اگرچه اصل کار را درست می داند، اما بر این باور است که دولت مقدمات لازم را نچیده است. نمی توان از یک سو نرخ ارز را آزاد کرد و از سوی دیگر همچنان بر قیمت گذاری دستوری کالاها اصرار ورزید یا بوروکراسی پیچیده ثبت سفارش را حفظ کرد.

نگرانی اصلی، جهش تورمی است که مستقیماً سفره مردم را هدف می گیرد. عباس آرگون، عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی، پیش بینی تلخی دارد؛ او معتقد است تورمی که پیش از این حدود ۵۰ درصد بود، ممکن است با اجرای این سیاست به بالای ۷۰ درصد برسد. وقتی هزینه تولید و واردات با نرخ آزاد محاسبه شود، اما حقوق و دستمزدها تغییر چندانی نکند، نتیجه ای جز کاهش شدید قدرت خرید مردم (که برخی آن را تا ۴۰ درصد تخمین می زنند) و تعمیق رکود در بازار نخواهد داشت.

تلاطم در بازارها؛ از خودرو تا کالاهای اساسی

بازتاب این تصمیم در بازارهای مختلف نیز یکسان نیست. در بازار خودرو، وزارت صمت مدعی است که تک نرخی شدن ارز با ایجاد ثبات در تأمین ارز خودروسازان، در نهایت به نفع بازار تمام می شود. اما واقعیت بازار چیز دیگری می گوید؛ با تغییر نرخ ارز مواد اولیه از قیمت های ترجیحی به قیمت بازار آزاد، هزینه تمام شده تولید خودرو جهش خواهد یافت و با توجه به اینکه خودرو در ایران کالایی سرمایه ای است، انتظار کاهش قیمت ها در کوتاه مدت دور از ذهن به نظر می رسد.

در بخش کالاهای اساسی نیز وضعیت حساس تر است. حذف ارز ترجیحی برای نهاده ها و کالاها به معنای افزایش قیمت نهایی برای مصرف کننده است. اگرچه دولت وعده داده با بسته های حمایتی و انتقال یارانه به انتهای زنجیره (مردم) این فشار را جبران کند، اما تجربه سال های گذشته در اجرای ناقص طرح های حمایتی، باعث بدبینی افکار عمومی شده است.

نتیجه گیری

جالبترین خبرهای روز

• نوشته پشت سر رهبر انقلاب در دیدار با مردم قم جلب توجه کرد

• توییت عجیب ترامپ در مورد مشهد؛ بی‌بی‌سی: ترامپ دروغ می‌گوید!
• سود سهام عدالت به حساب بیش از ۴۴ میلیون نفر واریز شد
• حداقل حقوق بازنشستگان تامین اجتماعی ۲۳.۷۹۰.۰۰۰ تومان شد

در نهایت، تک نرخی شدن ارز مسیری ناگزیر برای اقتصاد ایران بود که باید روزی طی می شد. اما همان طور که کارشناسان تاکید دارند، این اقدام به مثابه یک جراحی دردناک است. موفقیت این طرح در گرو آن است که دولت دست از قیمت گذاری دستوری بردارد، بوروکراسی اداری را برای تجار تسهیل کند و مهم تر از همه، چتر حمایتی خود را بر سر اقشار آسیب پذیر چنان بگستراند که شوک ناشی از آزادسازی قیمت ها، معیشت آنان را ویران نکند. در غیر این صورت، تنها دستاورد این سیاست، تورمی افسارگسیخته خواهد بود که مزایای شفافیت اقتصادی را زیر سایه سنگین خود محو خواهد کرد.