هزار ساعت مذاکره بی‌حاصل بهتر از یک ساعت جنگ است

گروه سیاست نامه‌نیوز: با پیام‌هایی از سوی مقامات ایرانی و آمریکایی شنیده می‌شود، می‌توان گفت هر چه به پیش می‌رویم احتمال تحقق مذاکرات میان دو کشور بیشتر وجود دارد تا این امید افزایش یابد که سایه جنگ از سر ایران دور می‌شود.

حسن بهشتی‌پور، تحلیلگر مسائل سیاست خارجی، درباره این موضوع به «نامه‌نیوز» گفت: «در شرایطی از عدم قطعیت به سر می‌بریم، اما ارزیابی ما از مذاکرات کاملا به این بستگی دارد که از آن چه انتظاری داشته باشیم. باید به‌روشنی دانست که مذاکره قرار نیست معجزه کند. بهترین دستاوردی که می‌توان از مذاکرات انتظار داشت، مدیریت و کنترل بحران میان ایران و آمریکا است. وقوع جنگ نه‌تنها به زیان ایران و آمریکا خواهد بود، بلکه کل منطقه را نیز متضرر می‌کند. در مذاکرات اخیر نیز نباید انتظار رفع تحریم‌ها یا بهبود اساسی روابط ایران و آمریکا را داشت؛ در خوش‌بینانه‌ترین حالت، هدف اصلی می‌تواند جلوگیری از بروز جنگ باشد. برخی بر این باورند که این مذاکرات صرفا برای سرگرم‌کردن افکار عمومی انجام می‌شود، اما مسئولان جمهوری اسلامی ایران می‌دانند که آغاز مذاکرات به‌معنای کاهش جدی احتمال وقوع جنگ است. با این توصیف، تلاش برای حل‌وفصل مسائل و کاهش تنش‌ها باید به‌عنوان اقدامی مثبت و سازنده تلقی شود. بر اساس اخبار منتشرشده، قرار است کشورهای منطقه نیز در این مذاکرات مشارکت داده شوند و این احتمال وجود دارد که دستاوردهایی در سطح منطقه‌ای حاصل شود. کشورهایی که منافع مشترکی با ایران دارند می‌توانند در این فرآیند نقش‌آفرینی کنند و از این طریق، زمینه کاهش یا رفع مداخلات منطقه‌ای فراهم شود. در حوزه هسته‌ای نیز امکان شکل‌گیری همکاری‌های مشترک وجود دارد. این مجموعه طرح‌ها می‌تواند به ایجاد همکاری‌های پایدار منطقه‌ای کمک کند؛ چه در زمینه هسته‌ای که پیش‌تر نیز ایده تشکیل بانک سوخت هسته‌ای مطرح شده بود و چه در چارچوب همکاری‌های امنیتی و سیاسی منطقه‌ای».

او ادامه داد: «باید پرسید که مخالفت آنهایی که می‌گوید نباید اورانیوم غنی‌شده از کشور خارج شود چیست؟ اقدامی مشابه همین شرایط پیش از این سابقه داشته است. به یاد داریم که در دولت آقای احمدی‌نژاد توافقی امضا شد که بر اساس آن، ۱۲۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده به‌صورت امانت در اختیار ترکیه قرار گیرد و در مقابل، سوخت غنی‌شده مورد نیاز برق تهران به ایران تحویل داده شود. اگر آن توافق اجرا می‌شد، می‌توانست شرایط را به‌طور محسوسی بهبود بخشد. آقای احمدی‌نژاد معتقد بود کارشکنی‌های داخلی مانع اجرای این توافق شد، اما به نظر می‌رسد مخالفت آقای اوباما عامل اصلی توقف آن بود.

این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی همچنین بیان کرد: «با این وصف سابقه سپردن اورانیوم به‌صورت امانت وجود دارد و این مسئله نه تازه است و نه غیرمعمول. در شرایط کنونی نیز امکان انجام چنین معاملاتی وجود دارد. پرسش اساسی این است که چرا برخی اصرار دارند مسئله‌ای را که می‌توان با راه‌حل‌های ساده‌تر و منطقی حل کرد، به شکلی پیچیده و پرهزینه پیش ببرند. ایران می‌تواند راه‌حل‌های متعددی ارائه دهد؛ از جمله تعلیق داوطلبانه غنی‌سازی اورانیوم، بدون آنکه آسیبی به منافع ملی کشور وارد شود. چنین اقدامی می‌تواند به حل‌وفصل این پرونده کمک کند و مسیر را به سمت یک نتیجه مشخص و تعیین‌کننده سوق دهد».

بهشتی‌پور در پایان گفت: «البته همه این موارد در حد فرضیه و سناریوهای احتمالی مطرح می‌شود. برای نمونه، قرار بود در خردادماه دور ششم مذاکرات برگزار شود، اما حمله اسرائیل مانع از تحقق آن شد. این احتمال نیز وجود دارد که آمریکا خود را برای جنگ آماده کند و پس از اعلام شکست مذاکرات، از آن به‌عنوان توجیهی برای اقدام نظامی بهره بگیرد. حتی اگر این فرض را نیز بپذیریم، باز هم مذاکره‌نکردن توجیه‌پذیر نیست. با این حال، نباید نسبت به مذاکرات دچار خوش‌بینی افراطی شویم. مذاکره ابزاری برای مدیریت بحران و کاهش تنش است، نه راه‌حلی برای حل همه مشکلات میان ایران و آمریکا. واقع‌بینی ایجاب می‌کند بپذیریم که حتی هزار ساعت مذاکره بی‌نتیجه، به‌مراتب بهتر از یک ساعت جنگ است».