مخابرات در ۴۶ سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی

دیگران چه می خوانند:

شرکت مخابرات ایران با سابقه‌ای بیش از 60 سال در ارائه خدمات ارتباطی، به‌عنوان محور اصلی توسعه ارتباطات کشور، مسیر تحولات گسترده‌ای را در حوزه فعالیت‌های خود طی کرده است. این تحولات نه‌تنها در بُعد کمی، بلکه در کیفیت و تنوع خدمات ارائه‌شده نیز نمود داشته است. این شرکت پیش از پیروزی انقلاب اسلامی فعالیت خود را آغاز کرد و پس از انقلاب در سال 1357، در طول دهه‌ها نقشی کلیدی در تأمین زیرساخت‌های ارتباطی، توسعه شبکه و ارائه خدمات نوین به شهرها و روستاهای کشور ایفا کرده است.

شبکه در شرایط جنگی (1357–1367):

در سال‌های ابتدایی پس از انقلاب، تمرکز اصلی مخابرات ایران بر بازسازی زیرساخت‌های موجود و گسترش شبکه تلفن ثابت در شهرها و روستاها قرار داشت. در این دوره، خدمات پایه تلفن ثابت به‌تدریج توسعه یافت و تلاش شد مناطق دورافتاده نیز تحت پوشش شبکه قرار گیرند. برقراری ارتباطات در دوران جنگ تحمیلی از حساس‌ترین و راهبردی‌ترین اقدامات شرکت مخابرات بود.

در این سال‌ها، بیش از 500 هزار خط تلفن در شهرها و حدود 20 هزار خط در روستاهای کشور نصب شد و با ورود تجهیزات سوئیچینگ دیجیتال در مراکز اصلی، کیفیت تماس‌ها بهبود یافت. نصب نخستین سیستم نیمه‌خودکار (PABX) در سال 1358، عقد قرارداد اجرای فاز اول شبکه دیتا با شرکت هیوز، راه‌اندازی و بهره‌برداری از مراکز ارتباطات ماهواره‌ای اصفهان و بومهن در سال 1365، نصب نخستین خط کابل کواکسیال بین‌شهری میان اصفهان و تهران و همچنین نصب و راه‌اندازی سیستم 10 هزار شماره‌ای فراخوان در سال 1367 از مهم‌ترین اقدامات این دوره به شمار می‌رود.

توسعه شتابان (1368–1379):

با پایان جنگ، روند توسعه شتابان در بخش‌های مختلف کشور، از جمله ارتباطات، آغاز شد. بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در شبکه‌های مسی و آغاز به‌کار مراکز دیجیتال موجب بهبود کیفیت تماس‌ها و افزایش ظرفیت شبکه شد. در این دهه، توسعه شبکه‌های روستایی و اتصال مدارس، مراکز بهداشتی و ادارات دولتی به شبکه مخابرات نیز در دستور کار قرار گرفت.

در سال 1368، کارخانجات کابل شهید قندی یزد و نخستین مرکز سوئیچ دیجیتال ایران در تهران (مرکز دانشگاه تهران) به بهره‌برداری رسید و خط فیبر نوری بین‌شهری تهران–کرج نیز افتتاح شد. یکی از شناخته‌شده‌ترین پیام‌های آن دهه، تبلیغات با محتوای «1=55» بود که نمادی از توسعه شتابان شبکه تلفن ثابت به شمار می‌رفت. در این دوره، بیش از یک میلیون خط تلفن شهری و 150 هزار خط تلفن روستایی نصب شد و مراکز دیجیتال تلفن در شهرهای بزرگ راه‌اندازی گردید.

در سال 1370، کابل فیبر نوری دریایی میان ایران و امارات بین بنادر جاسک و فجیره افتتاح شد که تا مدت‌ها مهم‌ترین مسیر ارتباطی ایران با خارج از کشور بود. همچنین در سال 1372، مجتمع مخابراتی انقلاب اسلامی به‌عنوان دومین مرکز مخابراتی کشور به بهره‌برداری رسید.

به‌یادماندنی‌ترین رخداد مخابراتی این دهه در مردادماه 1373 رقم خورد؛ ورود تلفن همراه به ایران که مسیر توسعه ارتباطات کشور را دگرگون کرد. در این دهه، تعداد مشترکان تلفن همراه به‌سرعت افزایش یافت و سیم‌کارت‌های مخابرات در اختیار عموم مردم قرار گرفت.

در سال 1374، مجلس شورای اسلامی اساسنامه تأسیس شرکت‌های سهامی مخابرات استان‌ها را تصویب کرد و بدین‌ترتیب، ساختار شرکت مخابرات ایران نخستین تغییر جدی خود را پس از انقلاب تجربه کرد. همچنین در سال 1379، عملیات طرح شماره‌گذاری با معماری جدید (نامبرینگ) در سطح کشور آغاز شد که شبکه مخابراتی را به 92 منطقه تقسیم کرد.پ

اینترنت و خصوصی‌سازی (1380–1389):

ورود اینترنت به کشور و رشد تدریجی آن در اواخر دهه 1370، معادلات ارتباطی را دستخوش تغییر کرد. در اوایل دهه 1380، وزارت پست و تلگراف و تلفن به «وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات» تغییر نام داد و ساختار جدیدی در آن شکل گرفت. در سال 1380 و همزمان با این تغییر، سه شرکت «ارتباطات سیار ایران»، «ارتباطات زیرساخت ایران» و «شرکت فناوری اطلاعات» در ذیل شرکت مخابرات ایران تأسیس شدند.

در این دهه، شرکت مخابرات ایران ارائه خدمات اینترنت پرسرعت ADSL را آغاز کرد و بیش از 200 هزار مشترک اولیه در شهرهای بزرگ تحت پوشش این خدمات قرار گرفتند. این دوره با توسعه مراکز داده و ایجاد زیرساخت‌های نوین شبکه‌ای همراه بود که امکان ارائه خدمات دیجیتال جدید را فراهم کرد. همچنین، مخابرات ایران گام‌های مهمی در توسعه شبکه تلفن همراه برداشت و افزایش چشمگیر تعداد مشترکان ارتباطات سیار از دستاوردهای شاخص این دوره به شمار می‌رود.

در سال 1383، شرکت ارتباطات تالیا به‌عنوان شریک شرکت مخابرات، عرضه سیم‌کارت‌های اعتباری تلفن همراه را در تهران آغاز کرد. 

شرکت ارتباطی ایرانسل در سال 1384 به عنوان رقیب  همراه اول تاسیس شد و با واگذاری سیم کارت اعتباری عملا تلفن همراه را عمومی سازی کرد. همچنین در این سال به دنبال توسعه شتابان شبکه تلفن ثابت، اجرای طرح هشت رقمی شدن شماره تلفن‌های مشتركین تهرانی آغاز شد.  بهره‌‌برداری از پروژه كابل دریایی ایران- كویت به طول 325 كیلومتر و توسعه چشمگیر شبکه فیبرنوری بین استانی کشور نیزاز دیگر موارد مهم در این سال بود. 

در سال 1386، فرآیند خصوصی‌سازی شرکت مخابرات ایران بر اساس سیاست‌های اصل 44 قانون اساسی آغاز شد و در 19 مرداد 1387، پنج درصد از سهام این شرکت با قیمت پایه 1500 ریال از طریق بورس عرضه شد. این میزان سهام در مدت هشت دقیقه و به ارزش 344 میلیارد تومان به فروش رفت. در پاییز سال 1388 نیز با واگذاری 50 درصد به‌علاوه یک سهم از سهام شرکت مخابرات ایران به کنسرسیوم توسعه اعتماد مبین، این فرآیند تکمیل شد. ارزش این معامله حدود 8 میلیارد دلار آمریکا بود که در آن زمان عنوان بزرگ‌ترین معامله تاریخ بورس ایران را به خود اختصاص داد.

اینترنت همراه و آغاز استفاده از فیبر نوری در بخش خانگی (1390–1399):

آخرین دهه قرن گذشته را می‌توان دوران طلایی تلفن همراه دانست. در این دهه، هرچند توسعه ارتباطات ثابت با کندی همراه بود، اما روندی که امروز در حوزه فیبر نوری دنبال می‌شود، در همان سال‌ها و با پیشگامی شرکت مخابرات ایران آغاز شد.

در پایان شهریورماه 1393، دوره انحصار اپراتور سوم تلفن همراه به پایان رسید و دو اپراتور دیگر وارد عرصه ارائه اینترنت پرسرعت همراه شدند. همراه اول، به‌عنوان شرکت زیرمجموعه مخابرات ایران، در سال‌های بعد توانست جایگاه رهبری خود در بازار تلفن همراه را حفظ کند و جدیدترین خدمات اینترنت همراه را به مشترکان ارائه دهد. همچنین از سال 1399 و با ورود فناوری 5G به کشور، همراه اول در این حوزه نیز فعالیت خود را آغاز کرد.

در حوزه ارتباطات ثابت، شرکت مخابرات ایران از اردیبهشت‌ماه 1396 طرح توسعه فیبر نوری را با برند «تار فیبر نوری مخابرات ایران (تانوما)» آغاز کرد. یک سال بعد نیز از مرکز عملیات و مدیریت شبکه خود رونمایی شد. همزمان با شیوع ویروس کرونا در اواخر سال 1398، اگرچه اجرای برخی برنامه‌ها با اختلال مواجه شد، اما افزایش، تقویت و ارتقای خدمات باند پهن به سازمان‌ها و نهادها در دستور کار شرکت مخابرات ایران قرار گرفت.

تحول بزرگ (1400–تاکنون):

در سال‌های اخیر، تحول دیجیتال و توسعه شبکه فیبر نوری در کانون برنامه‌های شرکت مخابرات ایران قرار گرفته است. در این دوره، ابتدا «نهضت جهادی توسعه فیبر نوری (نجما)» در دستور کار قرار گرفت، اما در سال 1404 بزرگ‌ترین پروژه شرکت مخابرات ایران با عنوان «برگردان» آغاز شد. در این طرح، کل شبکه سیم مسی با فیبر نوری جایگزین می‌شود و تمامی مشترکان شرکت مخابرات ایران به خدمات فیبر نوری دسترسی خواهند داشت.

برگزاری کنفرانس ملی مخابرات با شعار «هم‌صدا برای توسعه ارتباطات» و با حضور مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، و سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، به‌عنوان نقطه آغاز رسمی طرح «برگردان» شناخته می‌شود.

خدمات شرکت مخابرات ایران همواره با تمرکز بر بهبود فرآیندهای خدمات‌دهی، افزایش دسترسی کاربران به پشتیبانی و ارتقای تجربه مشتری همراه بوده است. توسعه پوشش شبکه در مناطق کم‌برخوردار، بهره‌گیری از سامانه‌های هوشمند مدیریت شبکه و تقویت زیرساخت‌های امنیت سایبری از جمله اقدامات انجام‌شده در این مسیر است. بر اساس آخرین آمار، بیش از 80 درصد جمعیت شهری و حدود 65 درصد جمعیت روستایی تحت پوشش خدمات مخابرات قرار دارند.

در مجموع، روند تحولات و تاریخچه خدمات شرکت مخابرات ایران، از بازسازی و توسعه شبکه‌های پایه تا پیاده‌سازی خدمات دیجیتال و گسترش شبکه فیبر نوری، مسیر تکاملی روشنی را ترسیم می‌کند که هدف آن ارتقای کیفیت ارتباطات و پاسخگویی به نیازهای متنوع کاربران در سراسر کشور بوده است. این تحولات نشان‌دهنده تعهد مستمر شرکت مخابرات ایران به توسعه زیرساخت‌ها، تحقق عدالت ارتباطی و پشتیبانی از اقتصاد دیجیتال کشور است.

مخابرات در ۴۶ سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی