باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلیپور – حسین میثمی، عضو هیئت علمی پژوهشکده پولی و بانکی و دبیر شورای فقهی بانک مرکزی در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان در حاشیه یازدهمین همایش مالی اسلامی گفت: فقه و حقوق معمولاً با تأخیر نسبت به تحولات فنی حرکت میکنند و اگر امروز بهطور جدی به هوش مصنوعی پرداخته نشود، نظام بانکی نهتنها از مزایای آن بهرهمند نخواهد شد، بلکه هزینههای آن را نیز متحمل میشود.
میثمی با اشاره به ماده یک قانون بانک مرکزی، تصریح کرد: برای نخستین بار، بانکداری اسلامی بهصورت رسمی در قانون تعریف شده است. این تعریف، مبتنی بر دیدگاه مرحوم سیدعباس موسویان در کتاب «بانکداری اسلامی» است که اکنون به رسمیت قانونگذار درآمده و بانکداری اسلامی را بهعنوان بخشی از اقتصاد اسلامی معرفی میکند. عدالت، تعاون اسلامی، آزادی اقتصادی در چارچوب ضوابط شرعی، به رسمیت شناختن انواع مالکیت و رعایت قواعد فقهی، هسته سخت اندیشه بانکداری اسلامی را تشکیل میدهند.
عضو دبیرخانه شورای فقهی بانک مرکزی یکی از مهمترین کارکردهای هوش مصنوعی را نظارت و تطبیق شرعی هوشمند عنوان کرد و گفت: در شرایط فعلی، یک ناظر شرعی در هر بانک مسئولیت سنگینی برعهده دارد و استفاده از دستیار هوشمند نظارت شرعی میتواند به اجرای مؤثر چارچوب حاکمیت شرعی کمک کند.
میثمی با انتقاد از شیوه فعلی انعقاد قراردادهای بانکی، تأکید کرد: مشتری هنگام دریافت تسهیلات، غالباً از ماهیت قرارداد آگاهی کافی ندارد؛ درحالیکه تفهیم قرارداد، حق مسلم مشتری است. هوش مصنوعی میتواند با شخصیسازی ادبیات و شیوه توضیح قرارداد، قصد واقعی طرفین را محقق کند و از شکلگیری قراردادهای صوری و شبهه ربوی جلوگیری کند.
او افزود: بسیاری از مصوبات شورای فقهی بهدلیل محدودیتهای سامانههای بانکداری متمرکز بهدرستی اجرا نمیشوند. بررسی دقیق جزئیاتی مانند نحوه محاسبه کارمزد، اقساط و وجه التزام، از توان نظارت انسانی خارج است؛ اما با بهرهگیری از هوش مصنوعی و تحلیل کلاندادهها، امکان نظارت مؤثر فراهم میشود.
میثمی با اشاره به استانداردهای سازمانهای بینالمللی مانند AAOIFI و IFSB گفت: حرکت از مقرراتگذاری حداقلی به سمت استانداردسازی جامع بانکداری اسلامی ضروری است. استانداردها با ورود به سامانههای بانکداری، امکان تخلف را به حداقل میرسانند و وابستگی به تشخیصهای سلیقهای را حذف میکنند.
جالبترین خبرهای روز
- توییت عجیب ترامپ در مورد مشهد؛ بیبیسی: ترامپ دروغ میگوید!
- سود سهام عدالت به حساب بیش از ۴۴ میلیون نفر واریز شد
- حداقل حقوق بازنشستگان تامین اجتماعی ۲۳.۷۹۰.۰۰۰ تومان شد
عضو دبیرخانه شورای فقهی بانک مرکزی، آموزش تخصصی و عمومی بانکداری اسلامی را از دیگر ظرفیتهای هوش مصنوعی دانست و افزود: این فناوری میتواند آموزشها را متناسب با سطح دانش، سابقه کاری و نوع تسهیلات هر فرد شخصیسازی کند.
او یکی از چالشهای جدی شورای فقهی را استخراج فتوای معیار در بازههای زمانی محدود دانست و گفت: استفاده از هوش مصنوعی آموزشدیده بر اساس فتاوای معتبر، میتواند این فرآیند پیچیده و زمانبر را تسهیل کند.
میثمی تعیین نرخ سود متناسب با ریسک و شرایط هر مشتری را از دیگر کاربردهای مهم هوش مصنوعی عنوان کرد و افزود: یکساننگری در نرخ سود، از چالشهای جدی نظام بانکی است که با ابزارهای هوشمند قابل اصلاح است.
او در پایان خواستار تدوین یک چارچوب مقرراتی مشخص برای استفاده از هوش مصنوعی در نظام بانکی شد و تأکید کرد: استفاده گسترده از این ابزار، بدون توجه به ریسکها و مخاطرات آن، میتواند چالشآفرین باشد؛ بنابراین ضابطهمند کردن این مسیر، ضرورتی اجتنابناپذیر است.
