شوک ۶۶ درصدی گاز به فولادسازان، پایان مزیت تاریخی انرژی ارزان است؟

به گزارش شمانیوز، صنعت فولاد ایران سال‌ها بر مزیت نسبی انرژی ارزان تکیه داشته است؛ مزیتی که به‌ویژه در فرآیند احیای مستقیم و تولید آهن اسفنجی، به‌عنوان قلب زنجیره فولاد، نقش تعیین‌کننده‌ای در ساختار هزینه‌ها ایفا می‌کند. اکنون اما جهش کم‌سابقه نرخ گاز در ماه‌های پایانی سال 1404، این مزیت را با چالشی جدی مواجه کرده و پرسش‌هایی بنیادین درباره آینده رقابت‌پذیری فولاد ایران در بازار داخلی و صادراتی ایجاد کرده است.

بررسی داده‌های رسمی منتشرشده نشان می‌دهد نرخ گاز مصرفی صنایع فولادی که در دی‌ماه حدود 6 هزار و 818 تومان به ازای هر مترمکعب بود، در بهمن‌ماه به 11 هزار و 352 تومان رسید؛ افزایشی در حدود 66 درصد تنها در فاصله یک ماه. این رشد ناگهانی، هزینه انرژی را به بالاترین سطح در بیست سال اخیر رسانده و شوکی مستقیم به بهای تمام‌شده تولید وارد کرده است.

دیگران چه می خوانند:

هم‌زمان، نرخ خوراک پتروشیمی‌ها در ماه‌های مختلف سال بین حدود 9 تا 15 سنت در هر مترمکعب در نوسان بوده و سوخت صنایع نیز بر اساس نسبت تعیین‌شده 60 درصدی با خوراک پتروشیمی محاسبه شده است. این فرمول‌محور بودن سیاست قیمت‌گذاری اگرچه در ظاهر ثبات و شفافیت را القا می‌کند، اما در عمل با جهش نرخ خوراک، اثر مضاعفی بر هزینه انرژی صنایع فولادی گذاشته است. به بیان دیگر، هر افزایش در مبنای دلاری خوراک، به‌طور خودکار به رشد نرخ سوخت صنایع منتهی شده و دامنه نوسان هزینه تولید را تشدید کرده است.

در شرایطی که نرخ دلار نیمایی نیز در ماه‌های اخیر روند افزایشی داشته، ترکیب رشد نرخ ارز و افزایش مبنای سنتی خوراک، فشار مضاعفی بر صنایع انرژی‌بر وارد کرده است. نتیجه این هم‌زمانی، صعود کم‌سابقه هزینه گاز برای فولادسازانی است که ساختار تولیدشان وابستگی بالایی به گاز طبیعی دارد.

حاشیه سود در تنگنا با تلاقی انرژی گران و تقاضای سرد

افزایش نرخ گاز در حالی رخ داده که صنعت فولاد با رکود نسبی در بازار داخلی مواجه است. کاهش توان خرید در بخش ساختمان، کندی پروژه‌های عمرانی و محدودیت‌های نقدینگی در زنجیره توزیع، باعث شده رشد قیمت محصولات فولادی با مقاومت تقاضا روبه‌رو شود. در چنین فضایی، انتقال کامل افزایش هزینه انرژی به قیمت نهایی محصولات، چندان ساده نیست.

از سوی دیگر، محدودیت‌های تولید زمستانی و قطعی‌های مقطعی گاز در برخی واحدها، ظرفیت بهره‌برداری را کاهش داده و هزینه سربار را بالا برده است. ترکیب کاهش تیراژ تولید و افزایش نرخ انرژی، حاشیه سود عملیاتی شرکت‌ها را فشرده‌تر کرده است. برای بسیاری از واحدهای کوچک و متوسط، این وضعیت می‌تواند به معنای تعویق طرح‌های توسعه‌ای یا حتی کاهش تولید باشد.

جالبترین خبرهای روز

• نوشته پشت سر رهبر انقلاب در دیدار با مردم قم جلب توجه کرد

• توییت عجیب ترامپ در مورد مشهد؛ بی‌بی‌سی: ترامپ دروغ می‌گوید!
• سود سهام عدالت به حساب بیش از ۴۴ میلیون نفر واریز شد
• حداقل حقوق بازنشستگان تامین اجتماعی ۲۳.۷۹۰.۰۰۰ تومان شد

در بازارهای صادراتی نیز رقابت فشرده‌ای میان تولیدکنندگان منطقه‌ای جریان دارد. کشورهایی که یا به منابع انرژی ارزان‌تر دسترسی دارند یا از سیاست‌های حمایتی هدفمند بهره می‌برند، می‌توانند در قیمت‌گذاری انعطاف بیشتری نشان دهند. افزایش بهای گاز در ایران، اگر با رشد متناسب قیمت جهانی فولاد همراه نباشد، حاشیه رقابت‌پذیری صادرکنندگان ایرانی را محدود می‌کند. این در حالی است که بازارهای هدف صادراتی ایران نیز با نوسانات قیمتی و محدودیت‌های تجاری دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

بازتعریف استراتژی در عصر انرژی گران

تحولات اخیر نشان می‌دهد صنعت فولاد ایران وارد دوره‌ای تازه شده است؛ دوره‌ای که در آن اتکای صرف به انرژی ارزان دیگر تضمین‌کننده مزیت رقابتی نخواهد بود. افزایش 66 درصدی نرخ گاز تنها یک عدد در صورت‌های مالی نیست، بلکه نشانه‌ای از تغییر پارادایم در سیاست انرژی و قیمت‌گذاری است.

مدیریت هزینه و ارتقای بهره‌وری در چنین شرایطی به ضرورتی فوری تبدیل می‌شود. بهینه‌سازی مصرف گاز در واحدهای احیای مستقیم، سرمایه‌گذاری در فناوری‌های کم‌مصرف‌تر، بازیافت حرارت و حرکت به سمت تنوع‌بخشی به سبد انرژی می‌تواند بخشی از فشار را جبران کند. همچنین بازنگری در ساختار مالی و اولویت‌بندی طرح‌های توسعه‌ای، برای حفظ جریان نقدی و جلوگیری از انباشت بدهی اهمیت بیشتری می‌یابد.

در سطح کلان، هم‌زمانی جهش نرخ انرژی با فشارهای داخلی و بین‌المللی، سیاست‌گذاران را نیز با چالشی دوگانه روبه‌رو کرده است: از یک‌سو ضرورت اصلاح قیمت‌ها و مدیریت مصرف انرژی، و از سوی دیگر حفظ رقابت‌پذیری یکی از پیشران‌های اصلی صادرات غیرنفتی. صنعت فولاد سهم قابل‌توجهی در ارزآوری کشور دارد و هرگونه تضعیف مزیت آن، پیامدهایی فراتر از صورت‌های مالی شرکت‌ها خواهد داشت.

آنچه امروز رخ داده، می‌تواند نقطه عطفی در تاریخ صنعت فولاد ایران باشد؛ نقطه‌ای که در آن مزیت سنتی انرژی ارزان جای خود را به الزام بهره‌وری و نوآوری می‌دهد. اگر شرکت‌ها بتوانند از این شوک به‌عنوان محرکی برای اصلاح ساختار و ارتقای فناوری استفاده کنند، شاید تهدید امروز به فرصتی برای بازآرایی رقابت‌پذیری بدل شود. در غیر این صورت، افزایش هزینه انرژی می‌تواند به تدریج سهم ایران را در بازارهای منطقه‌ای و جهانی کاهش دهد و جایگاه این صنعت راهبردی را با مخاطره روبه‌رو سازد.

شوک ۶۶ درصدی گاز به فولادسازان، پایان مزیت تاریخی انرژی ارزان است؟