توقیف شمشیرهای ۴۰۰۰ سالۀ «تالشی» در گمرک آمریکا

این سلاح‌های ساخته‌شده از آلیاژ مس که منشأ آن‌ها به شمال‌شرقی ایران، نزدیک کوه‌های تالش در امتداد سواحل جنوب‌غربی دریای خزر بازمی‌گردد، مرتبط با حفاری غیرقانونی از محوطه‌های تدفینی و قاچاق به ایالات متحده هستند. 

کشف آثار عصر مفرغ در یک محموله اکسپرس

ماجرا از زمانی آغاز شد که افسران CBP محموله‌ای را که روز ۱۶ اکتبر از طریق پرواز تحویل اکسپرس از امارات متحده عربی وارد شده بود، بررسی کردند. این محموله که به‌نام «اشیاء تزئینی فلزی» اعلام شده بود قرار بود به یک نشانی در جکسون‌ویل، فلوریدا ارسال شود. 

بیا بازی ببین

در جریان یک بازرسی همیشگی، افسران با استفاده از اسکن اشعه ایکس اشیایی شبیه شمشیر مشاهده کردند. پس از گشودن محموله، آنان ۳۶ شمشیر کوتاه از جنس آلیاژ مس و ۵۰ سرپیکان از همان جنس کشف کردند. با توجه به احتمال فرهنگی‌بودن این اقلام، محموله برای بررسی‌های بیشتر توقیف شد. 

CBP با واحد «آثار باستانیِ مرکز ملی هدف‌گذاری» این سازمان تماس گرفت و این واحد از یک باستان‌شناس وابسته به دانشگاهی در فیلادلفیا که در باستان‌شناسی خاورمیانه تخصص دارد، درخواست همکاری کرد. روز ۱۳ فوریه، کارشناس مذکور اصالت این سلاح‌ها را تأیید و آن‌ها را متعلق به نیمه‌ی دوم هزاره‌ی دوم پیش از میلاد (۱۶۰۰ تا ۱۰۰۰ پیش از میلاد) دانست؛ دوره‌ای که بدون تردید در چارچوب عصر مفرغ قرار می‌گیرد. 

منشأ در منطقه کوه‌های تالش ایران

گمان می‌رود منشأ این آثار ناحیه‌ای نزدیک کوه‌های سرسبز تالش در شمال ایران و در امتداد سواحل جنوب‌غربی دریای خزر باشد. منطقه تالش از دیرباز به‌عنوان یک گذرگاه فرهنگی غنی و از دید راهبردی مهم میان فلات ایران و قفقاز شناخته شده است. 

اواخر عصر مفرغ، جوامع این منطقه بخشی از شبکه‌ای پویا از مبادلات تجاری و فرهنگی بودند که بین بین‌النهرین، قفقاز و آسیای مرکزی پیوند برقرار می‌کرد. پژوهش‌های باستان‌شناختی نشان می‌دهد جوامع ساکن در ناحیه کوه‌های تالش از فناوری پیشرفته فلزکاری، به‌ویژه در تولید مس و مفرغ برخوردار بودند. وجود شمشیرهای کوتاه و سرپیکان‌های ظریف‌ساخت با سنت‌های تدفینی شناخته‌شده در این منطقه همخوانی دارد؛ جایی که سلاح‌ها بیشتر به‌عنوان نماد منزلت، هویت جنگاوری یا وابستگی طایفه‌ای همراه متوفی به خاک سپرده می‌شدند. 

در کاوش‌های انجام‌شده در طول یک قرن گذشته، گورپشته‌ها، سکونتگاه‌های استحکام‌یافته و شواهدی از ساختارهای اجتماعی پیچیده آشکار شده است. بیشتر اشیاء فلزی این دوره دارای اشکال و فنون ریخته‌گری متمایزی هستند که ویژه حوزه جنوبی دریای خزر است. شمشیرهای توقیف‌شده که با تیغه‌های کوتاه و ترکیب آلیاژ مس مشخص می‌شوند، با گونه‌شناسی سلاح‌های منسوب به جوامع ساکن ارتفاعات تالش و جلگه‌های پیرامونی آن همخوانی دارند. 

پژوهشگران معتقدند جمعیت‌های عصر مفرغ در این ناحیه از اقتصاد ترکیبی متکی بر کشاورزی، دامداری و تجارتِ منطقه‌ای بهره می‌بردند. موقعیت جغرافیایی راهبردی آنان، امکان کنترل گذرگاه‌های کوهستانی و تسهیل مسیرهای تبادل میان تمدن‌های مختلف را فراهم می‌کرد. ازاین‌رو، فرهنگ مادی منطقه تالش بیشتر بازتابی از نوآوری‌های بومی و نیز اثرات گسترده میان‌فرهنگی است. 

مقامات معتقدند این آثار باستانیِ توقیف‌شده حاصل حفاری‌های غیرمجاز در محوطه‌های تدفینی هستند. غارت محوطه‌های باستان‌شناسی همچنان یکی از معضلات جدی جهانی، به‌ویژه در مناطقی با میراث فرهنگی غنی اما آسیب‌پذیر است. هنگامی که اشیاء از بستر اصلی خود خارج می‌شوند، اطلاعات تاریخی ارزشمند آن‌ها برای همیشه از دست می‌رود.