راز فروپاشی اروپا در ۵ هزار سال پیش | دی‌ان‌ای باستانی پرده از یک بحران بزرگ برداشت

بیا بازی ببین

دانشمندان با بررسی دی‌ان‌ای ۱۳۲ اسکلت انسانی در یک آرامگاه باستانی فرانسه، شواهد تازه‌ای از فروپاشی جمعیتی گسترده در اروپا حدود ۵ هزار سال پیش پیدا کرده‌اند؛ بحرانی که احتمالاً ترکیبی از بیماری، قحطی، مهاجرت و آشفتگی اجتماعی بوده است.

 تاریخ بشر همواره مسیری پیوسته و رو به رشد نداشته است. در دوره‌هایی، جمعیت انسان‌ها ناگهان کاهش یافته و جوامع بزرگ دچار فروپاشی شده‌اند. یکی از مهم‌ترین این رخدادها در اواخر عصر نوسنگی و حدود ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد در اروپا رخ داد؛ رویدادی که اکنون پژوهشگران با ابزار ژنتیک باستانی در حال بازسازی ابعاد آن هستند.

به گزارش ساینس‌آلرت، مطالعه تازه‌ای به سرپرستی پژوهشگران دانشگاه کپنهاگ نشان می‌دهد بخشی از اروپا در حدود ۵ هزار سال پیش با کاهش شدید جمعیت و تغییر ساختار اجتماعی روبه‌رو شده است. این نتیجه از بررسی بقایای انسانی در مقبره‌ای بزرگ موسوم به Gallery Grave در منطقه‌ای به نام Bury در شمال فرانسه به دست آمده است؛ آرامگاهی جمعی که صدها نفر در آن دفن شده بودند.

پژوهشگران ژنوم ۱۳۲ فرد دفن‌شده در این آرامگاه را استخراج و توالی‌یابی کردند. نتایج نشان داد این مقبره در دو دوره زمانی جداگانه مورد استفاده قرار گرفته است؛ دو دوره‌ای که چند قرن فاصله میان آن‌ها وجود دارد و در این فاصله هیچ تدفینی انجام نشده است. این وقفه زمانی با دوره‌ای هم‌زمان است که دانشمندان آن را افول نوسنگی می‌نامند.

مهم‌ترین یافته پژوهش آن بود که افراد دفن‌شده در مرحله نخست، از نظر ژنتیکی هیچ ارتباط نزدیکی با افراد دفن‌شده در مرحله دوم نداشتند. به گفته محققان، این موضوع نشان می‌دهد جمعیت اولیه منطقه به دلایلی جدی کاهش یافته یا از میان رفته و بعدها گروهی تازه جایگزین آن شده‌اند.

در مرحله نخست تدفین که به حدود ۳۲۰۰ تا ۳۱۰۰ پیش از میلاد بازمی‌گردد، شمار زیادی از افراد در سنین پایین جان باخته بودند. دانشمندان می‌گویند چنین الگوی مرگ‌ومیری در یک جامعه سالم طبیعی نیست و می‌تواند نشانه وقوع رویدادی فاجعه‌بار مانند بیماری فراگیر، قحطی یا درگیری‌های خشونت‌آمیز باشد.

از سوی دیگر، نمونه‌های ژنتیکی مرحله دوم نشان داد ساکنان جدید پیوندهای ژنتیکی نیرومندی با جنوب فرانسه و شبه‌جزیره ایبری داشته‌اند. این یافته احتمال مهاجرت گروه‌هایی تازه به حوزه پاریس پس از فروکش کردن بحران جمعیتی را تقویت می‌کند.

پژوهشگران همچنین در بقایای انسانی، دی‌ان‌ای چند عامل بیماری‌زا را شناسایی کردند. یکی از مهم‌ترین آن‌ها «یرسینیا پستیس» عامل بیماری طاعون بود؛ همان باکتری‌ای که هزاران سال بعد عامل مرگ سیاه در اروپا شد. باکتری دیگری نیز شناسایی شد که عامل نوعی تب بازگشتی ناشی از شپش است. هرچند دانشمندان تأکید می‌کنند هنوز نمی‌توان گفت طاعون به‌تنهایی عامل فروپاشی جمعیت بوده، اما احتمالا بیماری‌ها نقش مهمی در این بحران داشته‌اند.

داده‌های زیست‌محیطی منطقه نیز نشان می‌دهد در همان دوره، جنگل‌ها دوباره رشد کرده و زمین‌های کشاورزی را پس گرفته‌اند؛ نشانه‌ای که معمولا کاهش فعالیت انسانی و افت جمعیت را بازتاب می‌دهد.

بررسی روابط خانوادگی میان دفن‌شدگان نیز نکته مهم دیگری آشکار کرد. در مرحله نخست، بیشتر افراد با یکدیگر خویشاوند نزدیک بودند که از وجود جامعه‌ای منسجم و خانوادگی خبر می‌دهد. اما در مرحله دوم، این پیوندها ضعیف‌تر و پراکنده‌تر شده بود؛ موضوعی که احتمال کاهش تراکم جمعیت را تقویت می‌کند.

جمع‌بندی پژوهشگران این است که اروپا در اواخر عصر نوسنگی احتمالا با مجموعه‌ای از فشارها شامل بیماری، تغییرات محیطی، کمبود منابع و جابه‌جایی جمعیت روبه‌رو بوده است. بحرانی که نه‌تنها جمعیت قاره را کاهش داد، بلکه چهره ژنتیکی و اجتماعی اروپا را نیز برای همیشه تغییر داد.

منبع: همشهری