«تله توسیدید» که شی جینپینگ در دیدار با ترامپ به آن اشاره کرد، چیست؟

بیا بازی ببین

در نشست اخیر میان چین و ایالات متحده در پکن، شی جینپینگ با اشاره به یک مفهوم تاریخی معروف در روابط بین‌الملل به نام «تله توسیدید» توجه تحلیلگران جهانی را به خود جلب کرد.

این دیدگاه که نخستین‌بار توسط تاریخ‌نگار یونانی توسیدید مطرح شد، بعدها در نظریه‌پردازی مدرن سیاست خارجی بازتعریف شد و به‌طور ویژه توسط گراهام آلیسون در حوزه روابط آمریکا و چین مورد توجه قرار گرفت.

این نظریه بیان می‌کند زمانی که یک قدرت در حال ظهور (مانند چین) به سرعت در حال نزدیک شدن یا پیشی گرفتن از یک قدرت مسلط (مانند آمریکا) است، احتمال وقوع جنگ یا درگیری شدید میان آن‌ها افزایش می‌یابد. نمونه تاریخی کلاسیک این وضعیت، رقابت میان آتن و اسپارت در یونان باستان است که در نهایت به «جنگ پلوپونزی» انجامید.

در گزارش‌ها آمده است که شی جینپینگ این مفهوم را در جریان گفت‌وگو با رئیس‌جمهور آمریکا، مطرح کرده تا بر حساسیت مرحله کنونی روابط دو کشور تأکید کند. او با اشاره به این نظریه، هشدار داد که نحوه مدیریت رقابت میان پکن و واشنگتن می‌تواند تعیین کند که آیا جهان به سمت همکاری پایدار حرکت می‌کند یا در مسیر تنش و درگیری قرار می‌گیرد.

تحلیلگران می‌گویند استفاده از این اصطلاح از سوی رهبر چین، هم جنبه هشدارآمیز دارد و هم پیام سیاسی. از یک سو، شی جینپینگ تلاش می‌کند نشان دهد که افزایش قدرت چین یک روند تاریخی اجتناب‌ناپذیر است و آمریکا باید آن را بپذیرد. از سوی دیگر، او بر ضرورت جلوگیری از درگیری مستقیم میان دو قدرت بزرگ تأکید می‌کند و خواستار شکل‌گیری یک «مدل جدید روابط قدرت‌های بزرگ» است.

یکی از محورهای اصلی این تنش، موضوع تایوان است. پکن این جزیره را بخشی از خاک خود می‌داند، در حالی که واشنگتن از استقلال عملی آن حمایت می‌کند. کارشناسان معتقدند همین موضوع یکی از مهم‌ترین نقاطی است که می‌تواند سناریوی «تله توسیدید» را فعال کند.

با این حال، شی در ادامه گفت‌وگوها لحن ملایم‌تری اتخاذ کرد و تأکید داشت که درگیری میان دو کشور اجتناب‌پذیر است. او گفت که چین و آمریکا می‌توانند در عین رقابت، از برخورد مستقیم پرهیز کنند و همکاری اقتصادی و سیاسی را ادامه دهند.

ترامپ نیز در واکنش، بر امکان بهبود روابط تأکید کرد و گفت که همکاری میان دو کشور می‌تواند به ثبات جهانی کمک کند، هرچند اختلافات ساختاری همچنان پابرجاست.

طرح دوباره مفهوم «تله توسیدید» در این سطح دیپلماتیک نشان می‌دهد که رقابت چین و آمریکا دیگر صرفا یک اختلاف سیاسی یا تجاری نیست، بلکه به یک مسئله راهبردی جهانی تبدیل شده است؛ مسئله‌ای که آینده نظم بین‌الملل تا حد زیادی به نحوه مدیریت آن وابسته خواهد بود.

منبع: دیروزبان