از تنگنای خلیج‌فارس تا کریدور شکوفایی در دریای عمان | توسعه دریامحور مناطق آزاد، حصار تحریم را می‌شکند؟

به گزارش همشهری آنلاین، هادی شیرزاد، پژوهشگر اقتصادی در یادداشتی به نقش و ظرفیت مناطق آزاد در عصر جدید خلیج فارس، تنگه هرمز و دریای عمان پرداخته و نوشته است: در سپیده‌دمِ آرایش‌های جدید نظامی، جغرافیای سیاسی – اقتصادی از سمت خشکی به دریا گذر می‌کند. امروز، بحث درباره امنیت و شکوفایی ملی، دیگر تنها در مرزهای زمینی و سیاست‌های داخلی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در امواج خلیج‌فارس و پهنه وسیع «دنیای عمان» (Sea of Oman)، معادلات قدرت و ثروت در حال بازتعریف است.

در فضای پساجنگ تحمیلی آمریکا و متحدان منطقه‌ای‌اش، که همواره با هدف ایجاد تنگناهای امنیتی و اقتصادی (برای هم سوئی با نظم آنان)، تلاش کرده‌اند دسترسی‌های دریایی و توان اقتصادی کشور را محدود کنند، نگاه به «مناطق آزاد ساحلی و دریایی» نباید صرفاً یک نگاه تجاری ساده باشد. ما امروز با وضعیتی روبرو هستیم که در آن، توسعه دریامحور مناطق آزاد، نه یک انتخاب اقتصادی، بلکه یک «ضرورت دفاعی-اقتصادی» و ابزاری برای شکستن حصارهای تحریمی است.

از تنگنای امنیتی تا کریدورهای شکوفایی

بیا بازی ببین

دوران جنگ‌های تحمیلی و تلاش برای محصور کردن ایران در تنگناهای خلیج‌فارس، به ما آموخت که وابستگی بیش‌ازحد به مسیرهای سنتی و محدود، آسیب‌پذیرترین نقطه استراتژیک ماست. در فضای فعلی که آمریکا و متحدانش با گسترش حضور نظامی و ایجاد ائتلاف‌های دریایی، در پی کنترل مسیرهای تجاری هستند، «مناطق آزاد» باید به‌عنوان «دیوار دفاعی از طریق اقتصاد» عمل کنند.

توسعه دریامحور در مناطق آزاد، به معنای تبدیل این نواحی از “نقاط مرزی ساده” به “قطب‌های لجستیکی و صنعتی و بازرگانی” است که توانایی عبور از بلوک‌های سیاسی را دارند. این توسعه باید با تمرکز بر اتصال مستقیم این مناطق به زنجیره تأمین جهانی و از طریق عبور از دریای عمان، استراتژی “گذر از تنگنا” را عملیاتی کند.

دریای عمان؛ دریچه‌ای به‌سوی فراتر از خلیج‌فارس

تمرکز بر «دریای عمان» در استراتژی توسعه مناطق آزاد، هوشمندی ژئوپلیتیک ما را نشان می‌دهد. دریای عمان، دروازه خروج از محدودیت‌های خلیج‌فارس و ورودی به اقیانوس هند است. با توسعه زیرساخت‌های دریانوردی، بنادر مدرن و مناطق آزاد در امتداد این پهنه، ما می‌توانیم توان خود را از فضای تحت کنترل نیروهای بین‌المللی در خلیج‌فارس، به فضای بازتر و استراتژیک‌تر در اقیانوس هند منتقل کنیم. این یعنی تبدیل مناطق آزاد به نقاط اتصال (Hub) در مسیر جدید تجارت جهانی شرق که در آن از طریق دریای عمان و اقیانوس هند، با بازارهای جدید در حال پیوند است.

ضرورت گذار از مدیریت سنتی به مدیریت استراتژیک برای تحقق این هدف در فضای پساجنگ تحمیلی، توسعه مناطق آزاد مستلزم سه رکن اساسی است:

۱. توسعه زیرساخت‌های فناورانه: استفاده از فناوری‌های هوشمند در مدیریت بنادر و لجستیک برای کاهش هزینه‌ها و افزایش سرعت در برابر رقبا.

۲. تنوع‌بخشی به مدل‌های سرمایه‌گذاری: جذب سرمایه‌های فرامرزی از کشورهای غیرمتعهد و ایجاد بسترهای حقوقی امن برای مشارکت در پروژه‌های دریایی.

۳. یکپارچگی سیاست‌های دریایی و امنیتی: هماهنگی دقیق میان توسعه اقتصادی مناطق آزاد و توانمندی‌های دریایی کشور برای تضمین امنیت مسیرهای تجاری.

سخن پایانی در برابر سیاست‌های فشار و تهدید، تنها راه بازگشت به جایگاه پیشرو در منطقه، تمرکز بر منابعی است که دسترسی جهانی به آن‌ها را ممکن می‌کند؛ و آن، «دریا» است. توسعه دریامحور مناطق آزاد، تنها یک طرح اقتصادی نیست؛ بلکه بازپس‌گیری جایگاه ایران در نقشه استراتژیک جهان و عبور از حصارهای تحمیلی از طریق پهنه آبی دریای عمان و اقیانوس هند است. ما باید از «ژئوپلیتیک جغرافیایی» خود، «قدرت اقتصادی» بسازیم.