ببینید| تانک فیات ۲۰۰۰؛ اولین غول زرهی و دژ متحرک ایتالیا

بیا بازی ببین

با آغاز جنگ جهانی اول و رونمایی از خودروهای زرهی جدید در جبهه های غربی، پادشاهی ایتالیا نیز پتانسیل این تسلیحات مخوف را درک کرد. با وجود اینکه خط مقدم نبرد ایتالیا (جبهه آلپ) کوهستانی و برای حرکت تانک ها بسیار نامناسب بود، اما نیاز به یک دژ متحرک برای شکستن خطوط دفاعی دشمن، مهندسان ایتالیایی را به فکر طراحی یک شاهکار فنی انداخت؛ پروژه ای که در نهایت به تولد تانک فیات ۲۰۰۰ (Fiat ۲۰۰۰) منجر شد.

در این مقاله، به بررسی تاریخچه، نوآوری های فنی، تسلیحات و سرنوشت مرموز این غول ۴۰ تنی می پردازیم.

تولد یک پروژه بلندپروازانه: از ایده تا اولین پروتوتایپ

ایده ساخت یک تانک بومی در ایتالیا از سال ۱۹۱۵ شکل گرفت، اما این ایده ها تا ژانویه ۱۹۱۷ رنگ واقعیت به خود نگرفتند. در این تاریخ، پروژه ای تحت عنوان «فیات ۲۰۰۰» توسط دو مهندس برجسته به نام های کارلو کاوالی (Carlo Cavalli) و جولیو چزاره کاپا (Giulio Cesare Cappa) تکمیل شد.

این پروژه حاصل همکاری مشترک دو غول صنعتی ایتالیا، یعنی آنسالدو و فیات بود. منابع تاریخی از این خودرو به عنوان یک «دژ متحرک» یاد می کنند. نخستین نمونه اولیه (پروتوتایپ) این تانک در ژوئن ۱۹۱۷، در حالی که هنوز کاملا تکمیل نشده بود، اولین آزمایش های میدانی خود را آغاز کرد.

نمونه اولیه شماره ۱ تانک فیات ۲۰۰۰

ویژگی های فنی و نوآوری های شگفت انگیز فیات ۲۰۰۰

اگرچه فیات ۲۰۰۰ هرگز به تولید انبوه نرسید، اما از نظر طراحی ساختاری، فرسنگ ها از تانک های بریتانیایی و فرانسوی هم دوره خود جلوتر بود.

تفکیک فضای موتور و خدمه (یک نوآوری انقلابی)

در تانک های بریتانیایی آن زمان مانند مارک ۱ (Mark I)، خدمه در همان اتاقی می نشستند که موتور قرار داشت؛ این امر باعث مسمومیت با گاز مونوکسید کربن، گرمای طاقت فرسا و سر و صدای شدید می شد. اما فیات ۲۰۰۰ دارای تفکیک کامل بین بخش موتور/گیربکس و کابین خدمه بود. این طراحی ایمنی خدمه را به شدت افزایش داد و از مسمومیت آن ها با گازهای سمی جلوگیری کرد. همچنین دریچه بزرگ راننده، دید عالی و تهویه هوای مناسبی را فراهم می کرد.

زره و ابعاد غول آسا

این تانک با وزن خیره کننده ۴۰ تن، از همتایان بریتانیایی و آلمانی خود سنگین تر بود. زره آن در جلو ۲۰ میلی متر و در عقب ۱۵ میلی متر ضخامت داشت که برای مقاومت در برابر سلاح های سبک جنگ جهانی اول و حتی تفنگ های ضدتانک آلمانی آن زمان کاملا کافی بود. سیستم تعلیق، شاسی و شنی ها (تسمه های تانک) نیز توسط دو دامن زرهی بزرگ محافظت می شدند. برای هدایت این غول زرهی، به ۸ تا ۱۰ نفر خدمه نیاز بود.

قلب تپنده هوانوردی

فیات برای تامین نیروی این غول ۴۰ تنی، از یک پیشرانه هواپیما استفاده کرد! موتور ۶ سیلندر بنزینی هوانوردی فیات ای12 (Fiat A12) با توان ۲۵۰ اسب بخار، نیرومندترین پیشرانه تانک در آن دوران بود. با این حال، به دلیل وزن بسیار زیاد تانک، نسبت قدرت به وزن تنها ۶ اسب بخار به ازای هر تن بود که سقف سرعت آن را به ۷.۵ کیلومتر بر ساعت محدود می کرد.

تسلیحات: آتش باری ۳۶۰ درجه

فیات ۲۰۰۰ به معنای واقعی کلمه یک دژ متحرک بود. تسلیحات این تانک سنگین عبارت بودند از:

هفت قبضه مسلسل ۶.۵ میلی متری فیات ۱۴: این مسلسل ها به گونه ای چیده شده بودند که تمام زوایای تانک (پیش رو، عقب و طرفین) را پوشش می دادند و هیچ نقطه کوری برای پیاده نظام دشمن باقی نمی گذاشتند.

یک قبضه هویتزر کوهستانی ۶۵ میلی متری (مدل M.۱۹۱۰/M.۱۹۱۳): این توپ قدرتمند درون یک برجک گنبدی شکل با قابلیت چرخش ۳۶۰ درجه در بالای تانک نصب شده بود. این برجک دورانی، یکی از مهم ترین نوآوری های فیات ۲۰۰۰ بود که سال ها بعد به استاندارد مطلق طراحی تانک در جهان تبدیل شد.

پایان پروژه و سرنوشت مرموز غول های ایتالیایی

با وجود تمام نوآوری ها، به دلیل پیچیدگی ساخت و پایان یافتن جنگ، تنها دو دستگاه از تانک فیات ۲۰۰۰ به طور کامل ساخته شد و تولید آن در تاریخ ۴ نوامبر ۱۹۱۸ (همزمان با پایان جنگ برای ایتالیا) برای همیشه متوقف شد.

حضور در جبهه و خط مقدم

اسناد نشان می دهند که نمونه اولیه شماره ۲ در بهار ۱۹۱۸ به منطقه رودخانه پیاوه (Piave) منتقل شد تا در برابر ارتش اتریش-مجارستان به کار گرفته شود، اما هیچ رکورد یا سند رسمی مبنی بر استفاده واقعی و عملیاتی از آن در جریان نبردهای جنگ جهانی اول وجود ندارد.

اعزام به لیبی و ناپدید شدن در غبار تاریخ

پس از پایان جنگ، مسیر زرهی ایتالیا تغییر کرد. قرارداد میان فیات و رنو فرانسه منجر به تولید تانک های سبک فیات ۳۰۰۰ (Fiat ۳۰۰۰) شد که بر اساس رنو اف تی (FT) طراحی شده بودند و کارایی بهتری در زمین های ناهموار داشتند.

با این حال، داستان فیات ۲۰۰۰ تمام نشد:

حداقل یکی از این دو تانک به لیبی (مستعمره آن زمان ایتالیا) فرستاده شد و در آنجا به عنوان بخشی از «آتشبار مستقل تانک های تهاجمی» برای سرکوب شورش های محلی به کار گرفته شد.

طبق آمار و موجودی ارتش ایتالیا در سال ۱۹۲۴، تنها یک دستگاه فیات ۲۰۰۰ همچنان فعال بوده است؛ این یعنی نمونه شماره ۱ احتمالا پیش از آن اسقاط یا مفقود شده بود.

آخرین تانک باقی مانده در اواسط دهه ۱۹۳۰ دستخوش تغییراتی در ظاهر و تسلیحات (نصب توپ های جدید) شد و بیشتر برای مقاصد تبلیغاتی و رژه های نظامی فاشیستی در ایتالیا مورد استفاده قرار گرفت.

با آغاز جنگ جهانی دوم، این آخرین بازمانده نیز به طور کامل ناپدید شد. گمان می رود که این تانک ارزشمند تاریخی، در اوایل جنگ جهانی دوم برای بازیافت فلزات و استفاده در صنایع تسلیحاتی ذوب و تخریب شده باشد.

جدول مشخصات فنی تانک سنگین فیات ۲۰۰۰

چرا فیات ۲۰۰۰ یک شاهکار فراموش شده است؟

اگرچه تانک فیات ۲۰۰۰ به دلیل تعداد محدود و وزن بالا نتوانست سرنوشت جنگ جهانی اول را تغییر دهد، اما مهندسی پیشرو آن در جداسازی کابین موتور و استفاده از برجک ۳۶۰ درجه، نام این غول زرهی را به عنوان یکی از پیشگامان صنعت تانک سازی در تاریخ نظامی جهان ثبت کرد.

منبع: عصر ایران