پای فیل چرنوبیل؛ هیولای رادیواکتیوی که خطرناک‌ترین شیء ساخته دست بشر است

بیا بازی ببین

فاجعه اتمی چرنوبیل در سال ۱۹۸۶، یکی از تلخ‌ترین و پرخسارت‌ترین رخدادهای تاریخ بشریت بود. این حادثه نه تنها پیامدهای زیست‌محیطی و انسانی گسترده‌ای داشت، بلکه به تولد پدیده‌های منحصربه‌فرد و هولناکی نیز منجر شد.

در اعماق رآکتور شماره ۴ ویران‌شده، یک توده مذاب موسوم به کوریوم پنهان شده که با نام «پای فیل» شناخته می‌شود. این شیء که حاصل ذوب سوخت هسته‌ای و مواد رآکتور است، همچنان خطری جدی برای دهه‌های آینده به شمار می‌رود.

پای فیل؛ یادگار رادیواکتیوی فاجعه چرنوبیل

توده پای فیل که به دلیل شباهت ظاهری‌اش به پای یک فیل غول‌پیکر این نام را گرفته، در دسامبر سال ۱۹۸۶، چندین ماه پس از فاجعه اصلی، توسط دوزیمتریست‌ها کشف شد. این هیولای سیاه رنگ که حالتی شبیه به گدازه دارد، نتیجه ذوب شدن هسته، میله‌های سوختی، اجزای تعدیل‌کننده گرافیت و سوخت‌های هسته‌ای است که به یکدیگر پیوسته‌اند.

این ترکیب مذاب رادیواکتیوی، راه خود را از کف ساختار رآکتور باز کرد و در حین فرود، با مواد دیگری مانند فولاد، شیشه، ماسه و بتن ترکیب شد و به توده‌ای منحصربه‌فرد از مواد شکاف‌پذیر، مصالح ساختمانی ذوب‌شده و عناصری چون اورانیوم و زیرکونیوم تبدیل گشت.

پای فیل چرنوبیل یک ترکیب سمی از سوخت هسته‌ای و محصولات جانبی شکافتی را تشکیل می‌دهد که به آن کوریوم می‌گویند؛ یک خطر منحصربه‌فرد که تنها پنج بار در تاریخ بشر (یک بار در چرنوبیل، یک بار در حادثه تری‌مایل‌آیلند و سه بار در فوکوشیما دایچی) ایجاد شده است.

در زمان کشف، این توده حدود ۱۰,۰۰۰ رونتگن در ساعت تشعشع رادیواکتیو ساطع می‌کرد که حتی چند دقیقه قرار گرفتن در معرض آن می‌توانست کشنده باشد. اگرچه با گذشت زمان و فروپاشی مواد رادیواکتیو، خطر آن کاهش یافته، اما این شیء همچنان تا دهه‌ها نگرانی‌های جدی رادیواکتیوی ایجاد خواهد کرد و تنها بخش کوچکی از حدود ۱۰۰ تن کوریوم مدفون در زیر چرنوبیل است.

چرنوبیلیت؛ کریستال رادیواکتیو منحصربه‌فرد

با خنک شدن توده‌های کوریوم در سرتاسر چرنوبیل، یک کانی کریستالی منحصربه‌فرد به نام چرنوبیلیت بر روی آن‌ها شکل گرفت. این کریستال‌ها که تنها در چرنوبیل و پس از قرار گرفتن کوریوم در معرض هوا و بخار پدید آمده‌اند، حاوی مقادیر بالایی از اورانیوم و زیرکونیوم هستند. نزدیک‌ترین ماده به چرنوبیلیت، «ترینیتایت» است که از ذوب شدن خاک در اثر انفجار آزمایش هسته‌ای ترینیتی در سال ۱۹۴۵ به وجود آمد.

مطالعه کوریوم و چرنوبیلیت به دلیل ماهیت خطرناک و تشعشعات شدید آن‌ها همواره چالش‌برانگیز بوده است. با این حال، دانشمندان توانسته‌اند با شبیه‌سازی برخی از این مواد شبه‌گدازه حاوی سوخت، رفتار آن‌ها را بهتر درک کنند. یک مطالعه منتشر شده در نشریه «نیچر» به بازسازی این مواد برای بررسی خوردگی آن‌ها پرداخته و همچنین موفق به سنتز ماده‌ای مشابه چرنوبیلیت شده که می‌تواند به درک بهتر فرآیند شکل‌گیری این کانی و در نهایت، به طراحی ایمن‌تر رآکتورهای هسته‌ای در آینده کمک کند.

منبع: خبرآنلاین