مکانی مقدس با تاریخی پرفراز و نشیب – ساناپرس

رواق دارالذکر حرم رضوی: از مدرسه تا آرامگاه ابدی

به گزارش فرارو، رواق دارالذکر حرم مطهر رضوی، که این روزها به دلیل آرام گرفتن پیکر رهبر شهید و خانواده ایشان مورد توجه قرار گرفته است، دارای پیشینه‌ای جذاب و تحولات معماری چشمگیری است. این مکان مقدس، که در نزدیکی روضه منوره واقع شده، داستانی شنیدنی از تغییر کاربری و تکامل را در دل خود جای داده است.

در سال ۱۳۳۸ قمری، علی‌نقی میرزا رکن‌الدوله، پسر فتحعلی‌شاه و تولیت وقت آستان قدس رضوی، تصمیم به ساخت مدرسه‌ای در این محل گرفت. با این حال، این مدرسه هرگز به شکل اصلی خود مورد استفاده قرار نگرفت و در نهایت به یکی از رواق‌های پرشکوه حرم تبدیل شد.

بیا بازی ببین

معماری و موقعیت جغرافیایی رواق دارالذکر

این رواق که چندین دهه قدمت دارد، در بخش جنوب شرقی روضه منوره قرار گرفته است. با مساحتی بالغ بر ۲۱۶ متر مربع و ابعادی شامل ۱۹.۱۲ متر عرض و ۱۵.۷۲ متر طول، دارالذکر یکی از فضاهای به نسبت جدید حرم به شمار می‌آید.

رواق دارالذکر از جهات مختلف با دیگر بخش‌های حرم در ارتباط است:

• از شرق به حجره‌های صحن آزادی و کفشداری
• از شمال به دارالسرور
• از غرب به دارالعزه
• از جنوب به دارالزهد

تاریخچه‌ای از تغییر کاربری

پس از اتمام ساخت صحن نو (آزادی فعلی)، علی‌نقی میرزا رکن‌الدوله به معمارباشی آستان دستور داد تا در زمین بلااستفاده پشت زاویه غربی صحن، مدرسه‌ای بنا کند. این مدرسه، که ساخت آن پس از عزل میرزا به پایان رسید، با مخالفت تولیت جدید مواجه شد؛ چرا که ساخت آن در زمین‌های وقفی آستان قدس رضوی خلاف مقررات بود.

در نتیجه، طلاب و اساتید نتوانستند در این مکان سکونت یابند و حجره‌ها به عنوان کشیک‌خانه خدام مورد استفاده قرار گرفتند. بعدها، در زمان تولیت میرزا سیف‌الدوله قاجار، قسمت فوقانی این مدرسه به مخزن کتابخانه آستان قدس رضوی اختصاص یافت.

تحول به رواق و کاربری فعلی

با توجه به نزدیکی این مکان به روضه منوره و قرار گرفتن در مسیر تشرف زائران، سپهبد امیرعزیزی، نایب‌التولیه وقت آستان قدس، تصمیم گرفت این مدرسه را به یک رواق تبدیل کند. این تصمیم مشابه، برای بسیاری از اماکن اطراف نیز اتخاذ شد.

حدود سال‌های ۱۳۴۲ تا ۱۳۴۳، به دستور امیرعزیزی، بخش آسایشگاه خدام این مدرسه به رواق دارالعزه و حیاط آن به رواق دارالذکر تبدیل شد. با نصب تیرآهن‌های موازی بر روی سقف و کاشی‌کاری دیوارها، این فضا به محیطی سرپوشیده و مقدس مبدل گشت. امروزه، حجره‌های فوقانی و پایینی این رواق محل استقرار دفاتر مختلف حرم مطهر است و این رواق به طور خاص برای تشرف زائران مرد به ضریح در نظر گرفته شده است.

جلوه‌های هنری و معنوی

رواق دارالذکر با کاشی‌کاری‌های خیره‌کننده در رنگ‌های لاجوردی، سبز، زرد و قهوه‌ای، چشم هر بیننده‌ای را به خود خیره می‌کند. کتیبه‌های لاجوردی مزین به احادیث امام رضا (ع) و آیات قرآن کریم، اوج هنر معماری و خلاقیت هنرمندان ایرانی را به نمایش می‌گذارند.

سقف این رواق نیز با گچ‌بری‌ها و آینه‌کاری‌های ظریف آراسته شده و در مرکز آن، صلوات خاصه امام رئوف (ع) با خط نسخ به صورت دایره‌ای حکاکی شده که جلوه‌ای روحانی و معنوی به این مکان بخشیده است.