همه‌اش تکرار، تکرار، تکرار! / خدا با فرانسه، اسپانیا و آرژانتین سازگار است؟

ایمان گودرزی؛  سال‌ها گفته می‌شد اگر جام جهانی بزرگ‌تر شود و سهمیه آسیا افزایش پیدا کند، شانس ایران برای ثبت یک صعود تاریخی بیشتر خواهد شد. جام جهانی ۲۰۲۶ این فرصت را فراهم کرد، اما نتیجه تفاوتی با گذشته نداشت. تیم ملی ایران در شرایطی از رقابت‌ها کنار رفت که نه رؤیای صعود امیر قلعه‌نویی محقق شد و نه فوتبال ایران توانست از بزرگ‌ترین فرصت تاریخ خود استفاده کند. با این حال، اگر قرار باشد باز هم همه چیز با چند توجیه و وعده تازه به پایان برسد، شاید مشکل اصلی نه حذف از جام جهانی، بلکه چرخه‌ای باشد که سال‌هاست فوتبال ایران را در خود گرفتار کرده است.

بیا بازی ببین

جام جهانی ۲۰۲۶ قرار بود متفاوت باشد؛ ۴۸ تیم، سهمیه‌های بیشتر و مسیری که روی کاغذ از همیشه هموارتر به نظر می‌رسید. بسیاری معتقد بودند اگر ایران قرار است برای نخستین بار طعم حضور در مرحله حذفی را بچشد، بهترین فرصت همین دوره است.

اما این فرصت هم از دست رفت.

تیم ملی نه تنها به مرحله حذفی نرسید، بلکه دوباره همان حس آشنای ناکامی را برای فوتبال ایران به جا گذاشت؛ ناکامی‌ای که دیگر نمی‌توان آن را صرفاً به قدرت حریفان یا بدشانسی گره زد.

امیر قلعه‌نویی از نخستین روز حضورش روی نیمکت تیم ملی، بارها درباره شکستن طلسم صعود صحبت کرده بود. او از ساختن بهترین ترکیب و حتی توهم جوانگرایی، کسب نتایج تاریخی و عبور از مرحله گروهی سخن گفت، اما پایان کار تفاوت چندانی با دوره‌های قبل نداشت. رؤیایی که قرار بود در بزرگ‌ترین جام جهانی تاریخ محقق شود، باز هم به واقعیت تبدیل نشد.

مشکل از جایی آغاز می‌شود که پس از هر ناکامی، کمتر کسی مسئولیت واقعی را می‌پذیرد. به جای بررسی دقیق دلایل فنی، مدیریتی و برنامه‌ریزی، معمولاً مجموعه‌ای از توجیه‌ها مطرح می‌شود؛ از سختی مسابقات و شرایط میزبانی گرفته تا اتفاقات داوری یا کمبود امکانات. نتیجه هم مشخص است؛ چند هفته بعد همه چیز به روال سابق بازمی‌گردد.

این چرخه سال‌هاست تکرار می‌شود؛ ناکامی، توجیه، وعده اصلاح و سپس آغاز دوباره همان مسیر.

در فوتبال حرفه‌ای دنیا، ناکامی معمولاً آغاز تغییر است. مدیران و کادرهای فنی عملکرد خود را زیر ذره‌بین می‌برند، پاسخگو هستند و در صورت لزوم جای خود را به ایده‌های تازه می‌دهند. اما در فوتبال ایران، شکست اغلب به معنای آغاز فصل تازه‌ای از توضیح دادن است، نه تغییر کردن.

شاید به همین دلیل است که فوتبال ایران در سال‌های اخیر، با وجود افزایش امکانات، درآمدهای بیشتر و تجربه حضورهای متوالی در جام جهانی، همچنان در همان نقطه تاریخی ایستاده است؛ صعود به جام جهانی موفقیت تلقی می‌شود، اما عبور از مرحله گروهی همچنان دست‌نیافتنی باقی مانده است.

مسئله فقط یک سرمربی یا یک مدیر نیست. موضوع، فرهنگی است که در آن نتیجه نامطلوب الزاماً به تغییر منجر نمی‌شود. وقتی ساختار پاسخگویی ضعیف باشد و ارزیابی عملکرد جای خود را به حفظ وضع موجود بدهد، رفتن یک نفر و آمدن فردی با همان شیوه مدیریتی نیز الزاماً تغییری ایجاد نخواهد کرد.

فوتبال ایران بیش از هر چیز به تغییر نگاه نیاز دارد؛ نگاهی که ناکامی را پایان ماجرا نداند، بلکه آن را نقطه شروع اصلاحات واقعی بداند. تا زمانی که چرخه ناکامی، توجیه و تکرار ادامه داشته باشد، حتی بزرگ‌تر شدن جام جهانی، افزایش سهمیه‌ها یا آسان‌تر شدن مسیر صعود نیز تضمینی برای موفقیت نخواهد بود.

جام جهانی ۲۰۲۶ شاید یک فرصت از دست رفته بود، اما آزمون بزرگ‌تری را هم پیش روی فوتبال ایران گذاشت؛ اینکه آیا این بار از شکست درس گرفته می‌شود یا دوباره همه چیز به روال گذشته بازخواهد گشت. اگر پاسخ، تکرار همان الگوی همیشگی باشد، بعید است نتیجه دوره بعد تفاوتی با امروز داشته باشد.

257 251