بازگشت از اس-۴۰۰ به اف-۳۵ / ترکیه در آستانه بزرگ‌ترین چرخش دفاعی یک دهه اخیر؛ ناتو چه امتیازهایی به آنکارا داد؟

خبرآنلاین – ترجمه از المانیتور – محمد عارف معزی: ترکیه از نشست اخیر ناتو با مجموعه‌ای از دستاوردهای دفاعی خارج شد:

بیا بازی ببین

از امضای توافق جدید دفاعی با انگلیس گرفته تا پیشرفت در چند پرونده مهم از جمله تلاش برای لغو تحریم‌های آمریکا علیه سامانه اس-۴۰۰، خرید موتورهای جنگنده آمریکایی و پیگیری خرید سامانه پدافندی اروپایی SAMP/T.

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، این هفته میزبان رهبران ۳۱ کشور عضو ناتو از جمله دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در آنکارا بود. ترامپ نخستین رئیس‌جمهور آمریکا از زمان باراک اوباما در سال ۲۰۱۵ بود که برای شرکت در نشست ناتو به‌طور رسمی به ترکیه سفر کرد.

در اقدامی متفاوت با تشریفات معمول، اردوغان شخصاً در فرودگاه آنکارا از ترامپ استقبال کرد و سپس در کاخ ریاست‌جمهوری مراسم رسمی برای او برگزار شد. دو طرف پس از آن مذاکرات دوجانبه‌ای برگزار کردند که طی آن ترامپ اعلام کرد دولتش روند لغو تحریم‌های اعمال‌شده علیه ترکیه به دلیل خرید سامانه دفاع هوایی روسی اس-۴۰۰ را آغاز خواهد کرد و همچنین درخواست آنکارا برای خرید جنگنده‌های اف-۳۵ را دوباره بررسی می‌کند.

ترکیه پس از دریافت نخستین محموله سامانه اس-۴۰۰ در سال ۲۰۱۹، در سال ۲۰۲۰ نخستین عضو ناتو شد که تحت قانون مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریم‌ها (CAATSA) هدف تحریم قرار گرفت. طبق قوانین آمریکا، لغو این تحریم‌ها تنها زمانی امکان‌پذیر است که ترکیه دیگر مالک سامانه‌های اس-۴۰۰ نباشد.

اگرچه اعلام ترامپ به معنای حل فوری اختلاف نبود، اما به گفته آل‌مانیتور، این اظهارات روند مذاکرات برای پایان دادن به این پرونده را وارد مرحله تازه‌ای کرد.

نشست ناتو همچنین در سایر حوزه‌های دفاعی نیز برای ترکیه نتایجی به همراه داشت. آنکارا توافق جدید همکاری امنیتی و دفاعی با انگلیس امضا کرد و فرانسه نیز آمادگی بیشتری برای بررسی فروش سامانه دفاع هوایی اروپایی SAMP/T نشان داد.

احتمال فروش اس-۴۰۰ به امارات یا قطر

پس از اظهارات ترامپ، رسانه‌های نزدیک به دولت ترکیه گزارش دادند که آنکارا در حال بررسی فروش سامانه‌های اس-۴۰۰ به امارات متحده عربی یا قطر است.

ساعاتی بعد کرملین برای نخستین بار تأیید کرد که درباره سرنوشت این سامانه‌ها با ترکیه در تماس است. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، این موضوع را «بسیار حساس» توصیف کرد اما گفت گفت‌وگوها میان دو کشور ادامه خواهد یافت. هرگونه انتقال این سامانه‌ها به کشور ثالث نیز احتمالاً نیازمند موافقت روسیه خواهد بود.

هم‌زمان دولت ترامپ تلاش خود را برای جلب حمایت کنگره آمریکا از راه‌حلی جهت پایان دادن به اختلافات بر سر اس-۴۰۰ افزایش داده است. هیأتی دوحزبی از اعضای کنگره که همزمان با نشست ناتو به ترکیه سفر کرده بودند، از پیشرفت مذاکرات خبر دادند اما تأکید کردند هنوز مسائل مهمی حل‌نشده باقی مانده است.

مایک ترنر، عضو مجلس نمایندگان آمریکا، اعلام کرد اطلاعات ارائه‌شده درباره سامانه اس-۴۰۰ و احتمال بازگشت ترکیه به برنامه جنگنده اف-۳۵ امیدوارکننده به نظر می‌رسد. در مقابل، جین شاهین، عضو ارشد دموکرات کمیته روابط خارجی سنا، گفت هنوز پرسش‌های مهمی درباره این طرح وجود دارد.

ریچ اوتزن، افسر بازنشسته ارتش آمریکا و پژوهشگر شورای آتلانتیک، نیز معتقد است احتمال لغو تحریم‌های CAATSA وجود دارد، اما تحقق آن منوط به دستیابی دو کشور به راه‌حلی است که هم الزامات قانونی آمریکا را تأمین کند و هم بتواند حمایت کافی در کنگره را، با وجود مخالفت اسرائیل، یونان و برخی قانونگذاران آمریکایی، به دست آورد.

بر اساس قانون بودجه دفاعی آمریکا، رئیس‌جمهور تنها زمانی می‌تواند تحریم‌ها را لغو کند که به کنگره گواهی دهد ترکیه دیگر سامانه اس-۴۰۰ یا سامانه جایگزین آن را در اختیار ندارد یا از آن استفاده نمی‌کند.

در صورت لغو تحریم‌ها، ترکیه امیدوار است دوباره به برنامه خرید جنگنده‌های اف-۳۵ بازگردد. این کشور پیش‌تر حدود ۱.۴ میلیارد دلار برای خرید شش فروند اف-۳۵ پرداخت کرده بود اما پس از خرید اس-۴۰۰ از پروژه کنار گذاشته شد.

آردا مولوت‌اوغلو، تحلیلگر مستقل مسائل دفاعی، معتقد است تحویل جنگنده‌های اف-۳۵ تنها در صورتی امکان‌پذیر خواهد بود که وضعیت حقوقی سامانه‌های اس-۴۰۰ به طور کامل مشخص شود. او همچنین هشدار داد فرصت دستیابی به توافق پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در ماه نوامبر بسیار محدود است.

پیشرفت در خرید سامانه اروپایی SAMP/T

نشست ناتو همچنین به تلاش‌های ترکیه برای خرید سامانه دفاع موشکی SAMP/T ساخت فرانسه و ایتالیا شتاب بخشید.

یاشار گولر، وزیر دفاع ترکیه، پیش‌تر اعلام کرده بود آنکارا هم خرید سامانه SAMP/T و هم سامانه پاتریوت آمریکا را بررسی می‌کند و همچنان خواهان انتقال فناوری و تولید مشترک است.

امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، نیز در حاشیه نشست ناتو تأیید کرد مذاکرات فنی میان فرانسه، ایتالیا و ترکیه همچنان ادامه دارد.

اگرچه هنوز توافق نهایی حاصل نشده، اما مذاکرات بر سر نسل جدید سامانه SAMP/T و مشارکت صنعتی ترکیه در تولید آن ادامه دارد.

به گفته مولوت‌اوغلو، خرید این سامانه علاوه بر افزایش توان دفاع موشکی ترکیه، می‌تواند به گسترش همکاری‌های دفاعی آنکارا با ایتالیا و بهبود روابط سیاسی با فرانسه پس از سال‌ها اختلاف بر سر لیبی، سوریه و مدیترانه شرقی کمک کند.

همچنین مشارکت ترکیه در این پروژه می‌تواند ظرفیت تولید موشک‌ها و سامانه‌های دفاعی فرانسه و ایتالیا را نیز افزایش دهد؛ موضوعی که در شرایط تلاش اروپا برای کاهش وابستگی به سامانه‌های آمریکایی و اسرائیلی اهمیت بیشتری یافته است.

توافق دفاعی جدید ترکیه و انگلیس

یکی دیگر از نتایج مهم نشست ناتو، امضای توافق جدید همکاری دفاعی میان ترکیه و انگلیس بود.

اردوغان و کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر انگلیس، این توافق را در حاشیه نشست ناتو امضا کردند.

بر اساس بیانیه مشترک دو کشور، این توافق همکاری‌های دو عضو ناتو را در حوزه‌های بازدارندگی، صنایع دفاعی، فناوری، امنیت سایبری، مقابله با تهدیدات ترکیبی، مبارزه با تروریسم، آمادگی غیرنظامی و فضا نهادینه خواهد کرد.

این توافق بر پایه همکاری‌های رو به گسترش دفاعی دو کشور، از جمله قرارداد حدود ۹ میلیارد دلاری خرید ۲۰ فروند جنگنده یوروفایتر تایفون توسط ترکیه، شکل گرفته است.

در همین حال، لندن نقش مهمی در متقاعد کردن آلمان برای موافقت با فروش جنگنده‌های یوروفایتر به ترکیه ایفا کرده است.

به گفته مولوت‌اوغلو، هرچند جزئیات کامل این توافق منتشر نشده، اما امضای آن نشان می‌دهد هر زمان روابط ترکیه و آمریکا دچار تنش می‌شود، آنکارا برای ایجاد توازن، همکاری‌های خود با انگلیس را گسترش می‌دهد.

ریچ اوتزن نیز معتقد است پیشرفت همزمان پرونده‌های مختلف دفاعی در نشست ناتو می‌تواند زمینه توسعه صادرات صنایع دفاعی ترکیه به اروپا و تعمیق همکاری‌های راهبردی این کشور با اعضای اروپایی ناتو را فراهم کند.

او در پایان تأکید کرد که دونالد ترامپ ممکن است با کاهش محدودیت‌های آمریکا و حمایت از صنایع دفاعی ترکیه، به یکی از عوامل تقویت جایگاه این کشور در بازار تسلیحاتی اروپا تبدیل شود؛ به‌ویژه در شرایطی که برخی کشورهای اروپایی به دنبال کاهش وابستگی خود به تأمین‌کنندگان آمریکایی هستند.

۲۱۹