توافق ناتو و قطر بر سر یک برنامه مشارکتی جدید / تأسیس مرکز عملیات پشتیبانی منطقه‌ای ناتو در خاورمیانه

به گزارش پارسینه و به نقل از تابناک، «عرب نیوز» در مقاله‌ای به بررسی همکاری اعراب خلیج فارس و ناتو پرداخته که در ادامه آمده است.

لازم به ذکر است انتشار مقالات خارجی به معنای تایید محتوای آن از سوی تابناک نیست.

بیا بازی ببین

در حاشیه نشست سران ناتو در آنکارا در تاریخ ۷-۸ ژوئیه، وزرای خارجه ناتو و مقامات ارشد کشور‌های شورای همکاری خلیج‌فارس، یک نشست ویژه برای بحث در مورد تحولات خلیج‌فارس، خطرات امنیت دریایی در تنگه هرمز و راه‌های تقویت همکاری بین این ائتلاف و شورای همکاری خلیج‌فارس برگزار کردند. 

در این نشست، مقاماتی از کشور‌های شریک در ابتکار همکاری استانبول (ICI) یعنی بحرین، کویت، قطر و امارات متحده عربی حضور داشتند.

بحث‌های بین مقامات شورای همکاری خلیج‌فارس و ناتو بر سه موضوع اصلی متمرکز بود: اول، امنیت تنگه هرمز، زیرا بریتانیا و فرانسه یک مأموریت چندملیتی دریایی برای هرمز را پیشنهاد کردند که می‌تواند به عنوان چارچوبی برای هماهنگی ناتو و شورای همکاری خلیج‌فارس عمل کند. 

دوم، همکاری در حوزه صنایع دفاعی، با توجه به اینکه کویت و بحرین حتی در زمان برگزاری نشست ناتو نیز تحت حملات ایران قرار داشتند. 

سوم، روابط نهادی که در آن مقامات ناتو همکاری قوی‌تر در چارچوب ابتکار همکاری استانبول (ICI) را پیشنهاد کردند. در طول این نشست، هیئت قطری اعلام کرد که ناتو و قطر بر سر یک برنامه مشارکتی جدید به توافق رسیده‌اند و به تأسیس یک مرکز منطقه‌ای تحت نظارت ناتو برای عملیات پشتیبانی از صلح در قطر نزدیک شده‌اند. 

در منطقه خلیج‌فارس، کویت از سال ۲۰۱۷ میزبان مرکز منطقه‌ای ابتکار همکاری استانبول ناتو بوده است.

ابتکار همکاری استانبول (ICI) در سال ۲۰۰۴ راه‌اندازی شد، اما هنوز نتوانسته است به پتانسیل کامل خود به عنوان چارچوبی برای همکاری ناتو و شورای همکاری خلیج‌فارس دست یابد. 

با این حال، در سال‌های اخیر، به ویژه به دلیل چالش امنیتی فوری ناشی از جنگ با ایران، دوباره اهمیت پیدا کرده است.

 بنابراین، نیروی محرکه پشت نشست ویژه مقامات ناتو و شورای همکاری خلیج‌فارس در نشست آنکارا، حملات ایران به کشور‌های عضو شورای همکاری خلیج‌فارس از ۲۸ فوریه و اختلال در تردد دریایی از طریق تنگه هرمز بود. 

جنگ، هرمز را به یک مرز استراتژیک جدید برای ناتو تبدیل کرده است و در عین حال، کشور‌های شورای همکاری خلیج‌فارس را به عنوان شرکای کلیدی منطقه‌ای این ائتلاف معرفی می‌کند.

در نتیجه، تنگه هرمز برای اولین بار در بیانیه نهایی ناتو ظاهر شد. در بیانیه نهایی این ائتلاف، اعضا مجدداً تأکید کردند که «ایران هرگز نباید به سلاح هسته‌ای دست یابد و از ایران می‌خواهند که به طور کامل به آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز احترام بگذارد.» 

آنها همچنین از کشور‌های عضو ابتکار همکاری استانبول خواستند تا برای آینده هرمز با ناتو همکاری کنند.

حتی پیش از برگزاری نشست، مقامات ناتو بار‌ها تأکید کردند که امنیت اروپا و خلیج‌فارس به طور جدایی‌ناپذیری به هم مرتبط هستند. آنها استدلال کردند که ناتو دیگر صرفاً به دفاع از قلمرو متحدان خود نمی‌پردازد، بلکه می‌تواند به طور مشروع به تحولات فراتر از مرز‌های خود نیز واکنش نشان دهد، زمانی که این تحولات پیامد‌های مستقیمی برای امنیت اروپا داشته باشند، همانطور که در مورد تنگه هرمز صادق است.

با این درک، در طول نشست با مقامات خلیج‌فارس، فرانسه و بریتانیا پیشنهاد ایجاد یک ائتلاف چندملیتی دریایی را برای تضمین عبور امن از این تنگه پس از کاهش تنش‌ها یا حل و فصل درگیری ارائه دادند. 

با این حال، با توجه به مخالفت مستمر ایران، بعید به نظر می‌رسد که این پیشنهاد عملی شود. با این وجود، این پیشنهاد نشان‌دهنده تمایل ناتو، در میان برخی از کشور‌های عضو، برای ایفای نقش بیشتر در امنیت دریایی در همکاری با شرکای خلیج‌فارس بود.

اگرچه ممکن است نتوان از «ناتویی شدن» امنیت خلیج‌فارس سخن گفت، اما می‌توان از یک همکاری امنیتی کارکردی نوظهور بین این ائتلاف و کشور‌های شورای همکاری خلیج‌فارس نام برد. 

نشست آنکارا و گنجاندن تنگه هرمز در بیانیه نهایی به عنوان یکی از حوزه‌های مورد علاقه استراتژیک ناتو، نشان‌دهنده تکامل راهبرد این ائتلاف در قبال خلیج‌فارس، از یک تعامل صرف به یک همکاری امنیتی کارکردی با کشور‌های شورای همکاری خلیج‌فارس است که در آن امنیت دریایی در تنگه، حوزه کلیدی تمرکز محسوب می‌شود. 

امنیت دریایی در حال حاضر حوزه‌ای تخصصی برای ناتو است که از دیدگاه شورای همکاری خلیج‌فارس، آن را به یک بازیگر کلیدی تبدیل می‌کند.

با این حال، این امر ناتو را به ضامن اصلی امنیت خلیج‌فارس تبدیل نمی‌کند که قول ایجاد یک فرماندهی دائمی در خلیج‌فارس را در آینده بدهد. در عوض، نشان‌دهنده نقش به تدریج در حال افزایش ناتو به عنوان یک بازیگر امنیتی کارکردی است که نقش عملی آن بر حوزه‌ای محدود متمرکز است: ظرفیت‌سازی و اشتراک اطلاعات در حوزه امنیت دریایی، بدون تغییر چارچوب امنیتی به رهبری ایالات متحده در معماری امنیتی خلیج‌فارس. 

این نقش کارکردی خود فراتر از گفتگوی متعارف ناتو و ابتکار همکاری استانبول (ICI) رفته و به همکاری نهادی تبدیل می‌شود که خلیج‌فارس را به دستور کار گسترده‌تر ناتو در مورد همسایگی جنوبی وارد می‌کند.

مقامات ناتو هنگام اشاره به همکاری ناتو و شورای همکاری خلیج‌فارس، اغلب بر پرونده لیبی تأکید می‌کنند که آن را نمونه‌ای از همکاری ثمربخش می‌دانند. آنها به دنبال ایجاد مدل مشابهی از همکاری در زمینه تنگه هرمز هستند.

با این حال، اگرچه نقش کارکردی در حال تحول ناتو توسط انگیزه‌های استراتژیک قوی هدایت می‌شود، عوامل خاصی همچنان بر این نقش تأثیر خواهند گذاشت. 

این عوامل شامل درک ایران از گسترش ناتو، شکاف‌های داخلی میان اعضای ائتلاف و اولویت‌های متفاوت در میان اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس است. 

علاوه بر این، ساختار همکاری ناتو و ابتکار همکاری استانبول بر اساس یک چارچوب دوجانبه استوار است تا یک مشارکت بین ناتو و شورای همکاری خلیج‌فارس که بتواند چشم‌اندازی جمعی را دنبال کند.

احتمالاً پیوستن عربستان سعودی و عمان به عنوان شرکای رسمی ابتکار همکاری استانبول (ICI) ممکن است ساختار این مشارکت را تغییر دهد، زیرا هر دو کشور بازیگران حیاتی برای امنیت دریایی در تنگه هرمز و دیپلماسی منطقه‌ای هستند. 

برای نمونه، در حالی که نشست ناتو در حال برگزاری بود، وزرای خارجه عربستان سعودی و عمان در مسقط گفت‌و‌گو‌هایی را برای بررسی امنیت دریایی در هرمز در میان تنش‌های مجدد بین ایران و آمریکا برگزار کردند. 

در ۳ ژوئیه، بریتانیا و فرانسه اعلام کردند که عمان موافقت کرده است تا با هر دو کشور برای تضمین امنیت آبراه‌های این کشور حوزه خلیج‌فارس برای کشتیرانی همکاری کند.

بنابراین، نشست آنکارا لحظه‌ای مهم در روابط ناتو و خلیج‌فارس رقم زد. مشارکت مقامات ارشد خلیج‌فارس، گنجاندن تنگه هرمز در بیانیه نهایی و پیشنهادات اعضای ائتلاف برای تقویت امنیت دریایی در خلیج‌فارس، همگی نشان‌دهنده ادغام روزافزون بعد خلیج‌فارس در چشم‌انداز امنیتی گسترده‌تر ناتو است.