انگلی که تقریباً یک‌ سوم جمعیت دنیا را مبتلا کرده، چقدر نگران‌ کننده است؟

زومیت: انگل توکسوپلاسما گوندی که از طریق گربه‌ها یا گوشت نیم‌پز وارد بدن می‌شود، حدود یک‌سوم جمعیت جهان را آلوده کرده است.

انگل توکسوپلاسما گوندی، یکی از گسترده‌ترین عفونت‌های انگلی جهان است که تخمین زده می‌شود حدود یک‌سوم جمعیت انسان‌ها به آن مبتلا باشند. این انگل که عامل بیماری توکسوپلاسموز است، پس از ورود به بدن، در عضلات و مغز فرد مستقر شده و می‌تواند برای تمام عمر در آنجا باقی بماند.

بیا بازی ببین

با وجود شیوع بسیار بالا، بیماری ناشی از توکسوپلاسما گوندی همچنان در سایه کم‌توجهی علمی و سیاست‌گذاری‌های سلامت جهانی قرار دارد و بسیاری از افراد حتی از وجود آن یا پیامدهای بالقوه‌اش آگاه نیستند. کریس تونکین، دانشیار در موسسه تحقیقات پزشکی والتر و الیزا هال استرالیا، در یادداشتی در کانورسیشن، به بررسی ابعاد و خطرات توکسوپلاسما پرداخته است.

گربه‌ها تنها میزبان قطعی این انگل هستند، یعنی فقط در بدن آن‌هاست که توکسوپلاسما می‌تواند تولیدمثل کند. انسان‌ها معمولاً از طریق تماس با مدفوع گربه‌های آلوده یا مصرف گوشت خام یا نیم‌پز آلوده به این انگل مبتلا می‌شوند.

سگ‌ها تخم انگل را دفع نمی‌کنند، اما با خوردن مدفوع گربه یا حمل تخم روی موهایشان، می‌توانند ناقل مکانیکی باشند. گربه‌ی آلوده، تخم‌های انگل را از طریق مدفوع خود دفع می‌کند. این تخم‌ها پس از ۱ تا ۵ روز در محیط، به حالت عفونی تبدیل می‌شوند.

سگ با خوردن مدفوع گربه‌ی آلوده، این تخم‌ها را می‌بلعد. تخم‌ها در دستگاه گوارش سگ زنده می‌مانند و از طریق مدفوع سگ دفع می‌شوند و محیط را آلوده می‌کنند. انسان با تماس با محیط آلوده یا دست زدن به موهای سگ و سپس لمس دهان، تخم‌ها را می‌بلعد و آلوده می‌شود. بنابراین سگ‌ها تخم جدیدی تولید نمی‌کنند، اما با این چرخه‌ی مکانیکی، نقش مهمی در پخش و انتقال تخم‌های عفونی به انسان دارند.

دام‌ها (گاو، گوسفند) هم به عنوان میزبان واسط، کیست‌های انگل را در گوشت خود نگه می‌دارند و در صورت مصرف گوشت نیم‌پز، عامل اصلی عفونت در انسان هستند. اما حلقه‌ی اصلی و کلیدی زنجیره، همچنان گربه‌ها هستند.

نکته‌ی مهم این است که گربه‌ها فقط در اولین عفونت خود، انگل را از طریق مدفوع دفع می‌کنند و پس از آن ایمن می‌شوند. بیشتر گربه‌های آلوده هیچ علامتی نشان نمی‌دهند، اما در موارد نادری که به بیماری توکسوپلاسموز مبتلا می‌شوند، ممکن است بی‌اشتهایی، تب و بی‌حالی را تجربه کنند. در حال حاضر واکسنی برای گربه‌ها علیه انگل توکسوپلاسما در بازار وجود ندارد.

چه کسانی در معرض خطر هستند؟

بیشتر افراد هنگام بارداری با خطرات این انگل آشنا می‌شوند. به زنان باردار توصیه می‌شود از مصرف گوشت نیم‌پز و تماس با مدفوع گربه خودداری کنند، زیرا انگل می‌تواند از جفت بگذرد و جنین را آلوده کند. این عفونت مادرزادی می‌تواند به نابینایی، نقایص مادرزادی عصبی و حتی سقط جنین منجر شود.

افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند نیز در معرض خطر هستند. در صورت سرکوب شدید سیستم ایمنی (مانند پس از پیوند مغز استخوان یا ابتلا به ایدز)، عفونت نهفته می‌تواند دوباره فعال و به بیماری خطرناکی تبدیل شود. همچنین، اگر انگل در شبکیه‌ی چشم جایگزین شود، می‌تواند باعث التهاب و کاهش تدریجی بینایی شود.

جالب‌ترین جنبه‌ی انگل توکسوپلاسما گوندی، توانایی آن در تغییر رفتار میزبان‌های خود است. مطالعات متعدد روی جوندگان نشان داده که توکسوپلاسما می‌تواند ترس طبیعی موش از بوی گربه را از بین ببرد و آن را به سمت گربه سوق دهد تا چرخه‌ی زندگی انگل کامل شود. این توانایی شگفت‌انگیز که در موجودی تک‌سلولی دیده می‌شود، دانشمندان را به این پرسش واداشته که آیا این انگل می‌تواند روی رفتار انسان‌ها نیز تأثیر بگذارد.

تحقیقات، ارتباط‌هایی را بین عفونت توکسوپلاسما و طیف گسترده‌ای از اختلالات رفتاری و مغزی، از جمله رفتارهای پرخطر و بیماری‌های روانپزشکی مانند اسکیزوفرنی، نشان داده است. اما باید این یافته‌ها را با احتیاط فراوان تفسیر کرد، زیرا این پژوهش‌ها همبستگی هستند و نمی‌توانند ثابت کنند که انگل علت این اختلالات است. همچنین، این ارتباطات فقط افزایش جزئی در خطر را نشان می‌دهند و برخی مطالعات دیگر این یافته‌ها را رد کرده‌اند.

با وجود اینکه یک نفر از هر سه نفر توکسوپلاسما گوندی را در بدن خود حمل می‌کند، برای اکثر افراد سالم، این انگل مسافر خاموشی باقی می‌ماند که بیماری ایجاد نمی‌کند. سیستم بهداشتی در حال حاضر شرایطی را که این انگل خطر واقعی ایجاد می‌کند (بارداری و نقص سیستم ایمنی) مدیریت می‌کند.

بااین‌حال، درک این که چگونه چنین انگلی موفق به پنهان شدن از سیستم ایمنی می‌شود، می‌تواند به ابداع درمان‌هایی منجر شود که برای نخستین بار قادر به پاک‌سازی کامل عفونت نهفته باشند. چنین دستاوردی می‌تواند تفاوت بزرگی برای افراد در معرض خطر ایجاد کند و نگاه ما را به یکی از شایع‌ترین عفونت‌های جهان دگرگون سازد.