بخش خصوصی آماده حل بحران برق

تابستان که از راه می رسد، ناترازی انرژی در ایران از یک مسئله تخصصی در گزارش های کارشناسی به بحرانی ملموس در زندگی روزمره مردم و فعالیت بنگاه های اقتصادی تبدیل می شود؛ خاموشی ها، محدودیت برق صنایع و افزایش فشار بر شبکه، بار دیگر این پرسش را پیش روی سیاست گذاران قرار می دهد که چرا کشوری با ظرفیت های گسترده انرژی، همچنان با شکاف میان تولید و مصرف مواجه است؟

در چنین شرایطی، مسئله ناترازی برق و گاز دیگر یک بحران فصلی نیست؛ بلکه به چالشی ساختاری تبدیل شده که حل آن به اصلاح حکمرانی انرژی، جذب سرمایه گذاری بخش خصوصی، بازنگری در نقش دولت و حرکت به سمت فناوری های نوین و انرژی های پاک نیاز دارد. در همین راستا، تیتر کوتاه در گفت وگو با حمیدرضا صالحی،  عضو هیأت‌مدیره سندیکای صنعت برق ایران و رئیس هیئت مدیره فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته ایران، ابعاد مختلف بحران ناترازی انرژی، موانع سرمایه گذاری در صنعت برق، ظرفیت انرژی خورشیدی، آینده هیدروژن سبز و پیامدهای سیاست های نادرست در حوزه آب و انرژی را بررسی کرده است.

ریشه ناترازی انرژی در ایران، نبود سرمایه گذاری و مصرف غیربهینه است

بیا بازی ببین

صالحی در این گفت و گو با اشاره به تشدید ناترازی انرژی در کشور گفت: ریشه اصلی ناترازی در بخش هایی مانند برق و گاز، به نبود سرمایه گذاری کافی در بخش تولید و ادامه روش های نادرست مصرف بازمی گردد؛ موضوعی که باعث شده هر سال شکاف میان تولید و مصرف انرژی افزایش پیدا کند.

وی در ادامه اظهار کرد: در دو دهه گذشته سرمایه گذاری کافی در بخش تولید انرژی انجام نشده است. از سوی دیگر، در حوزه مصرف نیز به دلیل ارزان بودن انرژی، روش های نادرست مصرف ادامه پیدا کرده و بهینه سازی مصرف به شکل جدی انجام نشده است.

وی افزود: نتیجه این شرایط آن است که همواره میان میزان تولید و مصرف انرژی یک شکاف وجود داشته باشیم. گاهی به دلیل دیرتر آغاز شدن فصل گرما یا کاهش مصرف، این ناترازی کمتر خود را نشان می دهد، اما مسئله همچنان پابرجاست و نمی توان آن را به صورت مقطعی مدیریت کرد.

ناترازی برق، نتیجه نبود سرمایه گذاری کافی است

رئیس هیئت مدیره فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته ایران با تاکید بر اینکه ناترازی برق بخش مهمی از مشکلات امروز کشور را تشکیل می دهد، ادامه داد: بخش عمده مشکل برق به عدم سرمایه گذاری بازمی گردد و ریشه این مسئله نیز در چارچوب های فعلی کشور در حوزه سرمایه گذاری برق و حکمرانی انرژی است.

صالحی گفت: ساختار فعلی باعث شده سرمایه گذار به اندازه کافی به سمت سرمایه گذاری در صنعت برق نیاید. در حال حاضر سرمایه گذاری در حوزه انرژی خورشیدی مورد توجه قرار گرفته، اما حجم این سرمایه گذاری هنوز به اندازه ای نیست که بتواند کمبود ۱۰ تا ۱۵ هزار مگاواتی برق را جبران کند.

وی ادامه داد: انرژی خورشیدی نیز عمدتا در طول روز تولید می شود و در زمان اوج مصرف شب نمی توان به طور کامل روی آن برای جبران کمبود برق حساب کرد. بنابراین برای حل مسئله ناترازی برق، باید ضمن توسعه جدی انرژی های تجدیدپذیر و برق پاک، تولید برق از مسیر سوخت های فسیلی نیز با استفاده از فناوری های جدید، راندمان بالاتر و روش های بهینه تر همچنان در دستور کار باشد.

نمی توان انتظار داشت انرژی خورشیدی تمام کمبود برق کشور را جبران کند

رئیس کمیسیون انرژی اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان با اشاره به سهم محدود انرژی خورشیدی در سبد تولید برق کشور گفت: سهم برق تولیدشده از انرژی خورشیدی در کشور هنوز حدود چهار تا پنج درصد است و نمی توان انتظار داشت که چند پروژه خورشیدی، کمبود انباشته شده برق در دو دهه گذشته را جبران کند.

وی افزود: توسعه انرژی خورشیدی و سایر انرژی های پاک باید با قدرت بیشتری دنبال شود، اما در کنار آن باید به موضوع تولید برق از سایر منابع نیز توجه کرد. مسئله ناترازی برق با یک راهکار واحد حل نمی شود و نیازمند مجموعه ای از سیاست های هماهنگ در حوزه تولید، سرمایه گذاری، فناوری و مدیریت مصرف است.

بخش خصوصی آماده ورود به صنعت برق است

صالحی با اشاره به پیشنهادهای مطرح شده برای ورود جدی تر بخش خصوصی به حوزه تولید و فروش برق گفت: بخش خصوصی همچنان علاقه مند است در صنعت برق سرمایه گذاری کند، به شرط آنکه دولت اجازه دهد بخش تولید و فروش برق از انحصار تجارت دولتی خارج شده و نقش بیشتری به بخش خصوصی واگذار شود.

عضو هیأت‌مدیره سندیکای صنعت برق ایران ادامه داد: حدود ۶۵ درصد نیروگاه های کشور در اختیار بخش های دولتی است. اگر صنایع بتوانند با نیروگاه های موجود قراردادهای دوجانبه منعقد کنند، این امکان وجود دارد که نیروگاه های فعلی از محل درآمد حاصل از فروش برق، سرمایه گذاری های جدید انجام دهند و طی دو تا سه سال بخشی از کمبود برق کشور را جبران کنند.

رئیس هیئت مدیره فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته ایران گفت: این پیشنهاد بارها به دولت ارائه شده، اما دولت همچنان تمایل دارد از تجارت برق خارج نشود. در حالی که به اعتقاد ما، نقش اصلی دولت باید در حوزه تنظیم گری و رگولاتوری باشد.

صالحی افزود: دولت می تواند با حفظ نقش تنظیم گری خود، زمینه فعالیت بخش خصوصی و توسعه اقتصادی صنعت برق را فراهم کند. در چنین شرایطی، هم سرمایه گذاری در این صنعت افزایش پیدا می کند و هم دولت می تواند از محل ترانزیت برق درآمد قابل توجهی داشته باشد.

ایران نباید از فرصت هیدروژن سبز غافل شود

وی در ادامه با اشاره به ظرفیت های کشور در حوزه هیدروژن سبز اظهار کرد: هیدروژن سبز را می توان از برق تولیدشده از منابع تجدیدپذیر و با استفاده از روش هایی مانند الکترولایزر تولید کرد، اما تحقق این هدف نیازمند تدوین و اجرای یک استراتژی مشخص در کشور است.

صالحی گفت: ایران باید در حوزه تولید برق سبز به جایگاه مناسبی برسد و همزمان موضوع تولید هیدروژن را نیز دنبال کند. هیدروژن می تواند در آینده نقش مهمی در سبد انرژی جهان داشته باشد.

وی با اشاره به برنامه های برخی کشورهای منطقه افزود: کشورهایی مانند عمان در حال حرکت به سمت تبدیل شدن به قطب هیدروژن سبز منطقه هستند و ایران نیز می تواند در این حوزه نقش مهمی ایفا کند.

رئیس کمیسیون انرژی اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان ادامه داد: هیدروژن سبز و سایر سوخت های جدید می توانند از فرصت های مهم آینده در حوزه انرژی باشند. بسیاری از صنایع در آینده با محدودیت های کربنی مواجه خواهند شد و تولید محصولاتی که میزان بالایی از کربن تولید می کنند، ممکن است با محدودیت های جدی در بازارهای جهانی روبرو شود.

عضو هیأت‌مدیره سندیکای صنعت برق ایران تاکید کرد: فولاد و محصولات پتروشیمی از جمله صنایعی هستند که باید از امروز برای کاهش انتشار کربن و حرکت به سمت تولید کم کربن و کربن صفر برنامه ریزی کنند. این موضوع یکی از چالش های مهم آینده صنعت کشور است و نمی توان تصمیم گیری درباره آن را به سال های آینده موکول کرد.

انتقال همزمان برق و گاز به مناطق دورافتاده، نمونه ای از سیاست های پرهزینه

صالحی در بخش دیگری از این گفت وگو درباره برق رسانی به مناطق دورافتاده کشور اظهار کرد: در برخی مناطق که هزینه انتقال برق بسیار بالا بوده و تعداد خانوارهای محدودی در آنجا زندگی می کنند، استفاده از منابع محلی مانند انرژی خورشیدی می توانست گزینه مناسب تری باشد.

وی افزود: با این حال، مسئله مهم تر آن است که در بسیاری از مناطق دورافتاده کشور، هم برق و هم گاز منتقل شده است. در بسیاری از کشورهای جهان معمولا یکی از منابع انرژی به مناطق دوردست منتقل می شود، اما در ایران گاهی هر دو زیرساخت به صورت همزمان توسعه پیدا کرده اند.

رئیس هیئت مدیره فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته ایران گفت: حتی در شرایطی که ایران یکی از بزرگ ترین دارندگان ذخایر گاز جهان است، توسعه شبکه گازرسانی تا دورافتاده ترین مناطق کشور به عنوان یک دستاورد مطرح شده است؛ در حالی که در بسیاری از کشورهای دارای منابع گازی، استفاده از کپسول گاز همچنان رایج است.

وی ادامه داد: بخشی از این تصمیمات ناشی از غلبه نگاه های سیاسی بر سیاست گذاری انرژی بوده است. فشارهای محلی و نگاه نمایندگان مناطق مختلف برای توسعه همه زیرساخت ها در حوزه انتخابیه، در برخی موارد باعث شده تصمیم هایی اتخاذ شود که هزینه سنگینی به کشور تحمیل کرده است.

قیمت پایین انرژی، عامل اصلی تداوم مصرف غیربهینه

صالحی با تاکید بر اینکه مشکل مصرف انرژی در کشور تنها به رفتار مصرف کنندگان محدود نمی شود، اظهار کرد: ارزان بودن انرژی باعث شده اصلاح الگوی مصرف و بهینه سازی انرژی جدی گرفته نشود.

وی گفت: در حوزه آب نیز با شرایط مشابهی روبرو هستیم. قیمت آب لوله کشی در ایران بسیار پایین است و در مواردی حتی از قیمت بنزین نیز ارزان تر تمام می شود. در چنین شرایطی، طبیعی است که مصرف کننده انگیزه کافی برای اصلاح الگوی مصرف نداشته باشد.

رئیس کمیسیون انرژی اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان افزود: در ایران به دلیل برخورداری از منابع طبیعی و انرژی، طی سال های گذشته قدر این مواهب به درستی دانسته نشده و منابع کشور به شکل غیربهینه مصرف شده اند.

وی در پایان تاکید کرد: اصلاح وضعیت انرژی کشور نیازمند تغییر همزمان در سیاست گذاری، قیمت گذاری، سرمایه گذاری و مدیریت مصرف است. در بخش آب و برق نیز باید از فناوری های نوین و ابزارهای کنترلی استفاده شود تا مصرف قابل مدیریت باشد و بخشی از مشکلات موجود در حوزه انرژی و آب کاهش پیدا کند.