جنگ فوتبال؛ درگیری ۱۰۰ ساعته‌ای که آمریکای مرکزی را لرزاند

بیا بازی ببین

جنگ فوتبال که به جنگ ۱۰۰ ساعته یا جنگ فوتبال نیز معروف است، درگیری نظامی کوتاه اما شدیدی بود که از ۱۴ تا ۱۸ ژوئیه ۱۹۶۹ [۲۳ تا ۲۷ تیر ۱۳۴۸] بین دو کشور آمریکای مرکزی هندوراس و السالوادور رخ داد.

اگرچه نام این جنگ حاکی از آن است که منشأ آن در ورزش بوده، اما درواقع ریشه در منازعات طولانی‌مدت در مورد مهاجرت، زمین و تنش‌های سیاسی داشت. سری مسابقات مقدماتی جام جهانی به عنوان کاتالیزوری عمل کرد که احساسات ملی‌گرایانه را تشدید کرد و شتاب آغاز خصومت‌ها را افزایش داد.

رئیس‌جمهور السالوادور، فیدل سانچز هرناندز، و دولت او با انتشار گزارش‌هایی درباره بدرفتاری و آزار و اذیت مهاجران السالوادوری در هندوراس، به افزایش تنش‌ها کمک کردند و این مسئله را به عنوان یک نگرانی ملی مطرح کردند.

ریشه‌های پنهان درگیری؛ مهاجرت، زمین و سیاست

در دهه ۱۹۶۰، هر دو کشور هندوراس و السالوادور تحت کنترل دولت‌های نظامی بودند که سبک‌های اقتدارگرایانه مشابه آن‌ها در ابتدا همکاری را تشویق می‌کرد، هرچند که این دو کشور مشکلات مرزی حل‌نشده‌ای داشتند. آن‌ها با هم در شورای دفاع آمریکای مرکزی شرکت داشتند، ائتلافی که برای مبارزه با جنبش‌های چپ‌گرا تشکیل شده بود، و همچنین اعضای بازار مشترک آمریکای مرکزی بودند که هدف آن تسهیل محدودیت‌های تجاری در منطقه بود.

اگرچه السالوادور در سال ۱۸۲۱ استقلال خود را از اسپانیا اعلام کرد، اما ساختار اجتماعی و اقتصادی آن هنوز به صورت سنتی فئودالی بود که توسط اقلیتی از نخبگان زمین‌دار کنترل می‌شد. چند خانواده محدود بیشتر زمین‌های قابل کشت را در اختیار داشتند، در حالی که اکثریت مردم السالوادور دسترسی کمی یا هیچ دسترسی به ملک و املاک نداشتند.

در اوایل قرن بیستم، کمبود زمین باعث شد بسیاری از السالوادوری‌ها به کشور همسایه هندوراس مهاجرت کنند، جایی که آن‌ها جوامعی را تأسیس کردند و در مناطقی که هنوز به صورت رسمی مسکونی یا توسعه نیافته بودند، به کشاورزی پرداختند. تا دهه ۱۹۶۰، برآورد می‌شود که حدود ۳۰۰ هزار السالوادوری به هندوراس مهاجرت و در آن‌جا زندگی و کار می‌کردند، که اغلب در زمین‌های بدون سند رسمی ساکن شده بودند.

در مقابل، هندوراس  بزرگتر بود، جمعیت کمتری داشت و توزیع زمین عادلانه‌تری نسبت به السالوادور داشت، اما فقر و ناپایداری سیاسی کشور را آزار می‌داد. تنش‌ها با افزایش تعداد السالوادوری‌هایی که به دنبال فرصت‌های اقتصادی به هندوراس مهاجرت می‌کردند، افزایش یافت. در دوران اولین ریاست‌جمهوری اوسوالدو لوپز آرلانو در هندوراس، ابتکارات اصلاحات ارضی و افزایش احساسات ملی‌گرایانه منجر به اخراج هزاران مهاجر السالوادوری شد که روابط بین دو دولت را به‌شدت بدتر کرد.

این درگیری‌های مربوط به مهاجرت با منازعات طولانی‌مدت مرزی زمینی و دریایی تشدید شد، ازجمله ادعاهای رقابت‌آمیز بر روی جزایر در خلیج فونسکا (یک خلیج ساحلی اقیانوس آرام که بین هندوراس، السالوادور و نیکاراگوئه مشترک است) بود. علاوه بر این، رئیس‌جمهور السالوادور، فیدل سانچز هرناندز، و دولت او با انتشار گزارش‌هایی درباره بدرفتاری و آزار و اذیت مهاجران السالوادوری در هندوراس، به افزایش تنش‌ها کمک کردند و این مسئله را به عنوان یک نگرانی ملی مطرح کردند.

«مسائل سیاسی بسیار بزرگ‌تری وجود داشت. اما این تصادف سه بازی برای راه‌یابی به جام جهانی ۱۹۷۰ بود. این موضوع کمکی نکرد. فوتبال در اینجا [در آمریکای لاتین] بسیار، بسیار پرشور است — هم به خیر و هم به شر.»

مسابقات مقدماتی جام جهانی؛ جرقه‌ای در انبار باروت

تا اواخر دهه ۱۹۶۰، این تنش‌های اجتماعی، اقتصادی و ارضی رابطه‌ای روزافزون ناپایدار بین هندوراس و السالوادور ایجاد کرده بود و زمینه را برای سری رویدادهایی فراهم کرد که به‌سرعت درگیری را تشدید کرد. در این جو پرتنش، سری مسابقات مقدماتی جام جهانی فوتبال در سال ۱۹۶۹ به کانون احساسات ملی‌گرایانه تبدیل شد و نقشی در شتاب بخشیدن به فروپاشی روابط دیپلماتیک بین دو کشور ایفا کرد.

اولین مسابقه مقدماتی بین این دو تیم در ۸ ژوئن [۱۸ خرداد ۱۳۴۸] در تگوسیگالپا، هندوراس برگزار شد که با خصومت شدید نسبت به تیم ملی السالوادور و هواداران آن همراه بود. هندوراس آن مسابقه را با نتیجه ۱-۰ برد، اما گزارش‌هایی از خشونت پس از آن باعث شعله‌ورتر شدن افکار عمومی در هر دو کشور شد.

تنش‌ها در دومین مسابقه که در ۱۵ ژوئن [۲۵ خرداد ۱۳۴۸] در سان سالوادور برگزار شد و السالوادور آن را با نتیجه ۳-۰ برد، تشدید شد. بازیکنان هندوراسی با خودروهای زره‌پوش به میدان رفتند و هواداران گزارش دادند که مورد آزار و اذیت قرار گرفته‌اند. وقوع خشونت‌ها در حین مسابقه، کینه متقابل را عمیق‌تر کرد.

چون هر دو تیم یک برد داشتند، یک مسابقه تعیین‌کننده در زمین بی‌طرف در مکزیکوسیتی در ۲۷ ژوئن [۶ تیر ۱۳۴۸] برگزار شد. در بازی نهایی، السالوادور در وقت اضافه پیروز شد. کمتر از ۲۴ ساعت قبل از این مسابقه، هر دو کشور روابط دیپلماتیک خود را با یکدیگر قطع کردند و هر کدام دیگری را به نقض حقوق بشر متهم کردند. فروپاشی روابط دیپلماتیک یک نقطه عطف حیاتی بود و در ۱۴ ژوئیه [۲۳ تیر ۱۳۴۸]، نیروی هوایی السالوادور اهدافی در هندوراس را بمباران کرد. جنگ آغاز شده بود.

ناظران معاصر بعداً تأکید کردند که مسابقات فوتبال تنش‌های موجود را تشدید کردند، نه این‌که آن‌ها را از ابتدا ایجاد کرده باشند. ریکاردو اوترو، روزنامه‌نگار ورزشی مکزیکی در شبکه تلویزیونی اسپانیایی‌زبان یونیویژن، مشاهده کرد:

«مسائل سیاسی بسیار بزرگ‌تری وجود داشت؛ اما این تصادف سه بازی برای راه‌یابی به جام جهانی ۱۹۷۰ بود. این موضوع کمکی نکرد. فوتبال در این‌جا [در آمریکای لاتین] بسیار، بسیار پرشور است — هم به خیر و هم به شر.»

۱۰۰ ساعت آتش و خون: روند جنگ و پیامدهای آن

درگیری‌ها در ۱۴ ژوئیه [۲۳ تیر ۱۳۴۸] آغاز شد، زمانی که نیروهای السالوادوری حمله هوایی را آغاز کردند و سپس به سرعت به هندوراس حمله زمینی کردند. حملات اولیه، نیروهای هندوراسی را غافلگیر کرد و به سربازان السالوادوری اجازه داد تا به‌سرعت از مرز عبور کنند، چندین شهر را تصرف کنند و پایتخت، تگوسیگالپا، را تهدید کنند. با تشدید درگیری، جمعیت غیرنظامی به‌شدت تحت تأثیر قرار گرفتند و گزارش‌هایی از تلفات گسترده و جابجایی در هر دو طرف ارائه شد. اما نیروهای هندوراسی به‌زودی خود را جمع‌آوری کردند و حملات تلافی‌جویانه‌ای انجام دادند که پیشروی السالوادوری‌ها را کند کرد.

سازمان کشورهای آمریکایی (OAS) یک جلسه اضطراری تشکیل داد و خواستار آتش‌بس فوری و عقب‌نشینی نیروهای السالوادوری شد. پس از مقاومت اولیه، السالوادور در ۱۸ ژوئیه [۲۷ تیر ۱۳۴۸] با آتش‌بس موافقت کرد و بدین ترتیب درگیری که حدوداً ۱۰۰ ساعت به طول انجامید، پایان یافت.

این جنگ کوتاه‌مدت هزینه‌های انسانی و اقتصادی قابل توجهی به همراه داشت، از جمله:

    هزاران کشته

    جابجایی حدود ۳۰۰ هزار السالوادوری (اکثریت آن‌ها از هندوراس اخراج یا فرار کرده بودند)

بازگشت ناگهانی پناهندگان فشار شدیدی بر سیستم‌های اجتماعی و اقتصادی از پیش شکننده السالوادور وارد کرد و به بی‌ثباتی‌ای کمک کرد که پیش از جنگ داخلی ۱۲ ساله این کشور (که در سال ۱۹۷۹ آغاز شد) وجود داشت.

منبع: خبرآنلاین