ریشه وضعیت اقتصادی کنونی فقط به دو جنگ اخیر مربوط نیست

گروه سیاست نامه‌نیوز: مسعود پزشکیان در نشست اخیرش با اهالی رسانه با پرسش‌های متعددی در حوزه اقتصادی مواجه شد اما او بیشتر بر این محور تأکید داشت که حفظ شرایط موجود نیز کار بزرگی است و در وضعیت جنگی نمی‌توان انتظار کاهش یا حتی حفظ نرخ تورم داشت. اما آیا واقعا چنین است و آیا وضعیت کنونی اقتصادی کشور ناگزیر بوده است؟

هادی حق‌شناس، اقتصاددان، درباره این موضوع به «نامه‌نیوز» گفت: «اگر جنگ ایران از جنگ ۱۲روزه شروع شده بود، طبیعتا وضعیت اقتصادی کشور چنین نبود. حتی اگر بگوییم وضعیت اقتصادی کشور از سال ۱۳۹۷، یعنی زمانی که ترامپ از برجام خارج شد، وارد مرحله بحران شد، باز هم می‌توانستیم وضعیت فعلی را بهتری را تجربه کنیم. واقعیت این است که ما از روز اول تأسیس نظام جمهوری اسلامی با غرب دچار بحران بودیم و آمریکا بر ما فشار آورد. هشت سال جنگ نیز موجب شد بخشی از زیرساخت‌های کشور تخریب شود. خسارت‌های جنگ بیش از هزار میلیارد دلار بوده است. این عدد صرفا مربوط به خسارت ناشی از تخریب زیرساخت‌ها نبود، بلکه عدم‌النفع را نیز شامل می‌شد؛ یعنی زیرساخت‌هایی که ساخته نشدند و درآمدهایی که حاصل نشدند و در مجموع، خسارت قابل‌توجهی به کشور وارد کردند. آن خسارت نیز پس از جنگ به‌طور کامل جبران نشد. اگر جلوتر بیاییم، در مسائل هسته‌ای نیز تحت تأثیر تحریم‌ها قرار گرفتیم. این روند از اواخر دولت اصلاحات شروع شد و در دوره آقای احمدی‌نژاد به اوج تحریم‌ها رسید. به‌خصوص در سال ۱۳۹۱ که شاهد اعمال تحریم‌های سنگین شورای امنیت سازمان ملل بودیم. رئیس‌جمهور وقت این تحریم‌ها را کاغذپاره می‌نامید، اما واقعیت این بود که این تحریم‌ها ضربه سنگینی به اقتصاد کشور وارد کردند».

او ادامه داد: «دوره برجام، تنفس کوتاهی برای اقتصاد کشور بود. اگر سیاست‌های تقابلی آمریکا از ابتدای انقلاب را در نظر نگیریم و فقط از سال ۱۳۹۱ را مبنا قرار دهیم، می‌توان گفت که طی ۱۵ سال، به‌جز دو سال دوره برجام، زیر فشار تحریم‌ها بوده‌ایم. در این مدت، درآمد کافی نیز نداشتیم. از سوی دیگر، هزینه‌های کشور با توجه به اینکه جمعیت رو به رشد است و نیازهای مردم نیز متنوع‌تر شده، افزایش یافته است. مسئله مسکن و درمان بسیار مهم است و درآمد مردم نیز به‌شدت با مخارج آنان نامتناسب است».

این اقتصاددان همچنین مطرح کرد: «با این توضیحات، باید بدانیم که اقتصاد کشور در ۴۸ سال گذشته همواره در معرض فشارهای آمریکا و تحریم‌ها قرار داشته است و امروز نیز تحت تأثیر دو جنگ بزرگ قرار گرفته است. در شرایط کنونی مردم از گرانی‌ها آزاردهنده‌اند و قطعی برق نیز بر کلافه‌شدن مردم افزوده است. مردم اذیت می‌شوند، اما باید بدانیم ریشه مسائل و مشکلات اقتصادی کنونی، مربوط به دو جنگ اخیر و حتی خروج ترامپ از برجام در سال ۱۳۹۷ نیست؛ بلکه ریشه این مشکلات را باید از سال ۱۳۹۱ جست‌وجو کرد».

او در پاسخ به این پرسش که آیا همگرایی کاملی برای حل مسائل اقتصادی میان تصمیم‌سازان وجود دارد یا نه، مطرح کرد: «از نظر حکمرانی، یعنی دولت، قوه قضاییه، مجلس و نهادهای زیر نظر رهبری، مانند ستاد اجرایی فرمان امام و بنیاد مستضعفان، هیچگاه این‌قدر همراستا و همدل نبوده‌اند. همدلی‌ای که میان ارکان حاکمیت وجود دارد، در مقام تصمیم‌سازی کم‌نظیر است. مواضع رئیس مجلس، رئیس‌جمهور و رئیس قوه قضاییه در هیچ مقطعی به این شکل همدلانه و هماهنگ نبوده است و اگر نقطه‌ضعفی وجود دارد، به این دلیل است که اقتصاد کشور حداقل ۱۵ سال زیر ضرب محاصره و فشار تحریم‌ها قرار داشته است. وقتی یک اخلال در عرصه انرژی آمریکا را تحت تأثیر قرار می‌دهد، طبیعی است که تداوم تحریم‌ها در این سال‌ها، اقتصاد ایران را با سختی شدیدی روبه‌رو کند».

حق‌شناس در پایان گفت: «مردم باور دارند که حداقل در یک سال گذشته و در جریان دو جنگ اخیر، ایران عامل جنگ نبوده است. ممکن است گفته شود که در گذشته می‌شد تدابیر اقتصادی بهتری در پیش گرفت، اما در دو جنگ اخیر، اخلال از سوی بیگانگان بوده است و مردم این موضوع را کاملا درک می‌کنند. اگر این موضوع به‌درستی برای مردم تبیین شود، شاید تاب‌آوری آنان بیشتر شود. البته شرایط فعلی در بلندمدت ادامه نخواهد داشت؛ نه از این منظر که ما نمی‌توانیم آن را تحمل کنیم، بلکه طرف مقابل نیز قادر به تحمل این شرایط نخواهد بود. امروز کشورهای عربی نیز با مشکلات شدیدی مواجه شده‌اند و منطقه تاب آن را ندارد که وضعیت به این شکل ادامه پیدا کند. خود آمریکا نیز از شرایط موجود متضرر شده است. ما از این دوران عبور می‌کنیم، اما این عبور با دوره جنگ هشت‌ساله و دوره برجام متفاوت خواهد بود. تفاوت اصلی این است که از دل این شرایط، ایران جدیدی متولد خواهد شد؛ ایرانی که حالا از زیر تهدیدهای دائمی آمریکا و اسرائیل بیرون می‌آید و می‌تواند مقتدر به مسیرش ادامه دهد».