تراستی‌ها؛ ابزار دور زدن تحریم یا گلوگاه جدید ارزی؟

واژه «تراستی» در سال‌های اخیر از یک اصطلاح تخصصی و کم‌استفاده، به یکی از واژه‌های پرکاربرد در ادبیات اقتصاد تحریم‌زده ایران تبدیل شده است؛ واژه‌ای که در ظاهر، از سازوکاری برای مدیریت دارایی و انجام مأموریت مشخص حکایت دارد، اما در عمل، در اقتصاد ایران به شبکه‌ای از واسطه‌های مالی و تجاری اطلاق می‌شود که مأموریت اصلی آنها فروش نفت، میعانات نفتی و فرآورده‌های پتروشیمی در شرایط انسداد کانال‌های رسمی بانکی بوده است.

شکاف در حکمرانی؛ اختیار در دست کیست؟ریشه اصلی بحران تراستی‌ها را باید در دوگانگی میان مرجع صدور مجوز و مرجع پاسخگویی جست‌وجو کرد. در سال‌های گذشته، بخش‌هایی از فرآیند صدور مجوز یا واگذاری مأموریت‌ها در مسیرهایی انجام می‌شد که لزوماً با سازوکار سیاست‌گذاری ارزی بانک مرکزی هم‌راستا نبود، اما در زمان بروز مشکل، این بانک مرکزی بود که باید پاسخگوی آثار ارزی، نوسانات بازار و کمبود منابع می‌بود.

راهکار چیست؟ برای اصلاح این وضعیت، نخست باید اختیار و مسئولیت در یک نقطه متمرکز شود؛ یعنی بانک مرکزی تنها مرجع سیاست‌گذاری، صدور مجوز و نظارت بر این‌گونه سازوکارها باشد تا امکان پاس‌کاری مسئولیت از بین برود.