برترین استراتژی مطالعه برای دروس حفظی رشته انسانی

به گزارش سایت خبری پُرسون، یادگیری دروس حفظی چالش تمام نشدنی رشته انسانی است. ماجرای به ظاهر ساده اما در باطن کاملاً گیج کننده که ممکن است هر دانش آموز سخت کوش رشته انسانی را با مشکلات زیادی مواجه کند. اصل ماجرا در عدم به خاطر سپردن دقیق مطالب حفظی است. اکثر دانش آموزان از استراتژی مطالعه دروس حفظی مطلع نیستند و هرچه می‌خوانند به سرعت از یاد آنها پاک می‌شود.

بیا بازی ببین

مطالعه دروس حفظی رشته انسانی مانند تاریخ، جغرافیا، جامعه شناسی، فلسفه، روانشناسی و حتی دین و زندگی برای موفقیت در کنکور یا امتحانات نهایی نیازمند رویکرد خاصی است. درباره این موضوع با مشاوران تحصیلی مرکز مشاوره کنکور یاوران دانش هم صحبت هستیم. این کارشناس روش خواندن اصولی دروس حفظی را در تهیه یک استراتژی خلاصه می‌کند. استراتژی موثری که باید ترکیبی از فهم عمیق، سازماندهی اطلاعات و مرور هوشمندانه باشد. در ادامه نظر این کارشناس درباره برترین استراتژی مطالعه دروس حفظی رشته انسانی را می‌خوانید.

پایه‌های اساسی استراتژی مطالعه دروس حفظی

همه رشته‌ها کم و بیش دروس حفظی دارند. شاید در کنکور ریاضی و یا تجربی با انواع دروس تخصصی روبرو باشید، اما به هر حال امتحانات نهایی برای همه رشته‌ها در پیش رو است و دروس حفظی عمومی ماجرای مشترک در تمام رشته‌های دبیرستانی است. ولی انسانی‌ها خیلی بیشتر از دیگر رشته‌ها باید خط به خط کتاب‌های درسی را حفظ کنند. اما قرار نیست تا کتاب‌های مختلف را دست بگیرید و طوطی وار ساعت‌های طولانی جملات پی در پی آن را تکرار کنید! بهترین تکنیک‌های یادگیری دروس حفظی بر سه اصل کلی استوار است.

اصل اول: درک مطلب قبل از حفظ کردن

هرگز مستقیم به سراغ حفظ کردن نروید، بلکه بهتر است ابتدا مفاهیم کامل آن فصل از کتاب درسی را درک کنید. باید به دنبال چند سوال ساده باشید. اینکه چرا این اتفاق افتاد؟ به چه علتی چنین مبحثی مطرح شده؟ و یا موضوع فصل چه پیامدها و علت‌هایی داشت؟

در تمام دروس حفظی از تاریخ گرفته تا فلسفه هر فصل حول یک موضوع شکل می‌گیرد. این موضوع آغاز و پایانی دارد و در میان فصل به تمام جریان‌ها، حوادث و بحث‌های حول آن موضوع پرداخته می‌شود. فقط کافی است بفهمید که ماجرا از چه قرار است؟ و در نهایت چه نتایجی کسب شده تا مسیر حفظ کردن برای شما ساده‌تر شود. پس بدون دغدغه حفظ کردن کلمه به کلمه کتاب‌های درسی، ابتدا هر فصل آن را به مانند یک داستان بخوانید و سپس برای خودتان تعریف کرده و تحلیل کنید.

اصل دوم: سازماندهی اطلاعات

حالا که مفهوم و در کل زنجیره مطالب هر فصل از دروس حفظی را کار کرده‌اید و سپس آگاهانه مطالب را حفظ می‌کنید، وقت آن است که این حجم بزرگ از اطلاعات پراکنده را سازماندهی کنید. در واقع باید ذهن خودتان را به مانند یک کتابخانه مدرن و هدفمند ساختارسازی کنید تا مطالب پی در پی با حالتی آشفته آنجا تلمبار نشوند.

اما قطعاً همین حالا یک سوال برای شما مطرح است. اینکه چگونه حجم بسیار زیاد مطالب حفظ کردنی را در ذهن به شکل بلند مدت سازماندهی کنید؟ فقط کافی است چند تکنیک ساده را یاد بگیرید:

• تکنیک خلاصه نویسی هوشمند

خلاصه نویسی فقط برای سازماندهی اطلاعات در ذهن است. مثلاً می‌توانید از نقشه‌های ذهنی یا نمودارهای درختی و حتی جدول‌ها برای دسته‌بندی درست اطلاعات استفاده کنید. به این ترتیب هر آیتم در جدول خلاصه نویسی شده کد دسترسی به مطالب حفظ شده در ذهن شما می‌شود.

• تکنیک دسته‌بندی مطالب

اگر اطلاعات مشابه هر درس را شناسایی کرده و دسته‌بندی کنید، قاعدتاً با نظم مناسب در خاطر شما حک شده و در دراز مدت فراموش نمی‌شود. به عنوان مثال می‌توانید وقایع سیاسی، اقتصادی یا فرهنگی در درس تاریخ را دسته‌بندی کنید.

• تکنیک کلمات کلیدی

هر مفهوم حفظ کردنی قطعاً یک کلمه یا عبارت برجسته دارد. عبارتی که می‌تواند تبدیل به کد شناسایی آن مطلب از میان انبوه اطلاعات در ذهن شما شود.

اصل سوم: مرور هدفمند

با یک بار خواندن حالا هر اندازه عمیق هیچ درسی را حفظ نمی‌کنید. حتی با ساعت‌ها مطالعه پی در پی مطالب نهایتاً در حافظه کوتاه مدت شما باقی می‌ماند. نتایج علمی ثابت کرده که تا حدود ۷۰ درصد از مطالب جدید خوانده شده پس از ۴۸ ساعت به کلی از ذهن شما پاک می‌شوند. برای ماندگار شدن مطالب حفظی به مرور هدفمند نیاز دارید. مرور کردن، قدم پایانی اما بسیار کلیدی استراتژی مطالعه دروس حفظی در رشته انسانی است.

نگاهی به روش مطالعه دروس حفظی رشته انسانی

حالا می‌دانید که برای تهیه استراتژی مطالعه دروس حفظی به درک مفاهیم، سازماندهی اطلاعات پراکنده و مرور هوشمندانه نیاز دارید. اما چگونه از این سه اصل کنار هم استفاده کنید؟

همه می‌دانند که برای مطالعه دروس حفظی باید خط به خط کتاب را جدی گرفت. همین کتاب‌های درسی منبع اصلی مطالعه در رشته انسانی هستند. حتی همه می‌دانند که باید دروس حفظی را دوره کرد، اما آیا همه در چیدمان تکنیک‌های یادگیری دروس حفظی موفق هستند؟ اجازه دهید تا با هم یک استراتژی هدفمند را قدم به قدم بررسی کنیم.

مرحله اول: پیش مطالعه فصل

وقتی برای اولین بار با یک فصل از کتاب‌های حفظی روبرو شده‌اید، نباید همان ابتدا خط به خط و کاملاً جدی برای حفظ کردن دست به کار شوید. بلکه بهتر است یک مرحله پیش مطالعه کنید.

پیش مطالعه یعنی همان مرور کل فصل بدون دغدغه یادگیری. اصلاً قرار نیست تا در پیش مطالعه چیزی را حفظ کنید، بلکه کافی است یک مرور کلی در فصل بیاندازید و مواردی مانند عناوین، تصاویر، نمودارها و یا خلاصه پایان فصل را بخوانید. شاید در پیش مطالعه چیزی در خاطر شما نماند، اما همین مرحله مقدماتی قدم اساسی استراتژی مطالعه دروس حفظی است. زیرا در پایان یک دیدگاه کلی از آن فصل کتاب درسی دارید.

مرحله دوم: مطالعه فعال و عمیق

پس از پیش مطالعه مانند کسی هستید که دیدگاه کامل از یک نقشه دارد و حالا می‌داند که قرار است با چه چیزهایی روبرو شود. این مرحله چالشی‌ترین بخش استراتژی مطالعه دروس حفظی است. زیرا باید کاملاً فعال و عمیق مطالب درسی را بخوانید.

احتمالاً با واژه عمیق مشکلی ندارید. یعنی شرایطی که خط به خط فصل‌های کتاب را می‌خوانید و با دقت حفظ می‌کنید. اما نقطه عطف این مرحله همان فعال بودن شما است. منظور از فعال بودن یعنی انجام کارهایی در طول مطالعه عمیق که قدرت یادگیری را بیشتر می‌کند. کارهایی مانند:

• اجرای تکنیک‌های یادداشت برداری مانند یادداشت برداری اصلی، راهنما یا خلاصه محتوای فصلی
• علامت گذاری‌های هوشمند و البته محدود با هایلایتر
• حاشیه نویسی از قبیل ثبت سوالات و یا تفسیرهای خودتان در حاشیه کتاب
• تبدیل کردن هر پاراگراف کتاب به یک یا دو سوال اساسی

مرحله سوم: تثبیت در حافظه

اگر خط به خط کتاب‌های درسی را حفظ می‌کنید، احتمال آنکه سوالات کنکور و یا امتحانات نهایی را پاسخ دهید، ناچیز است. شاید همین ادعا باعث سردرگمی شما شود. مگر می‌شود خط به خط کتاب‌های حفظی را حفظ کرده باشید، اما در پاسخ به سوالات ناتوان شوید؟

دقت کنید که اگرچه این دروس حفظی هستند، اما سوالات آنها تفهیمی، گیج کننده و ارتباطی است. برای یادگیری باید مفهوم مطالب درسی را در حافظه خودتان تثبیت کنید. حالا ممکن است یکی دو جمله را فراموش کنید، اما مفهوم کلی و ارتباط معنایی و شرح موضوعی کل فصل در ذهن شما نقش می‌گیرد. برای این مرحله بهتر است:

• مفاهیم هر فصل را برای خودتان توضیح دهید. درست مانند معلمی که در حال آموزش دادن است.
• اطلاعات خشک کتاب‌های درسی را به تصاویر ذهنی جالب و یک خط داستانی تبدیل کنید.
• از تکنیک‌های مکان‌گذاری برای حفظ ترتیب مطالب مثلاً سلسله وقایع تاریخی پی در پی استفاده کنید.
• خیلی هم آرام نخوانید. گاهی با صدای بلند بخوانید و یا مطالب را بنویسید.

مرحله چهارم: مرور زمان‌بندی شده

مرور کردن، قدم نهایی اما بسیار تاثیرگذار در تکنیک‌های یادگیری دروس حفظی رشته انسانی است. مطمئن باشید که هر اندازه عمیق خوانده باشید، نهایتاً تا ۴۸ ساعت بعد بخش بزرگی از مطالب جدید را فراموش می‌کنید. تنها راه باقی ماندن مطالب در حافظه بلند مدت تهیه یک برنامه‌ریزی دقیق مرور مطالب درسی است.

تعداد درس‌ها در رشته انسانی خیلی زیاد است. مطالب حفظ کردنی و البته تفهیمی هر درس نیز کاملاً گسترده است. هر دانش‌آموز انسانی عملاً با حجم فوق‌العاده زیاد مطالب درسی روبرو می‌شود که اگر قرار باشد بی‌هوا آنها را دوره کند، قطعاً سردرگم می‌شود. دوره اصولی در استراتژی مطالعه دروس حفظی نیاز به برنامه‌ریزی منظم دارد. به عنوان مثال باید یک یا دو روز بعد از مطالعه عمیق هر درس جدید، آن را دوره کنید. دوره دوم بهتر است یک هفته بعد و نهایتاً دوره سوم بهتر است یک ماه بعد باشد. ولی این دوره تماماً خواندن پی در پی مطالب درسی نیست.

مرحله پنجم: تمرین و تست زنی برای تثبیت نهایی

حل به موقع سوالات و تست زنی، بخش کلیدی استراتژی مطالعه دروس حفظی است. تا به سوالی پاسخ ندهید و تست نزنید، هرگز مطالب پراکنده و بسیار گسترده دروس حفظی انسانی در ذهن شما ماندگار نمی‌شوند. البته باید حرفه‌ای تست زنی کنید. در این صورت هم به تست آموزشی و هم به تست زمان‌دار نیاز دارید:

در تست آموزشی اصلاً دغدغه زمان نداریم؛ بلکه قرار است هر تست یک کلاس آموزشی برای شما باشد. با تست زنی یاد می‌گیرید که چگونه از مطالب درسی سوالات تفهیمی طراحی می‌کنند. از طرفی باید هر تست را دقیق بررسی کرده و سپس با جزئیات کامل پاسخنامه را ارزیابی کنید. حتی باید وقت بگذارید و بررسی کنید که چرا یک گزینه درست و باقی گزینه‌ها اشتباه هستند. بهتر است حتماً پس از مطالعه عمیق هر فصل و یا دوره هر فصل چندین سوال و یا تست مربوط به آن فصل را به سبک آموزشی کار کنید.

برای افزایش مهارت‌های خودتان باید تست زمان‌دار کار کنید. تست زمان‌دار شما را در چالش مطالب حفظ شده قرار می‌دهد. اینکه آیا واقعاً عمیق این مطالب را حفظ کرده‌اید؟ و می‌توانید بدون چالش ذهنی از ساختار ایجاد شده در حافظه خودتان برای پاسخ دهی استفاده کنید؟

نکته‌هایی برای آنکه درس‌ها را فراموش نکنید

هیچ حسی بدتر از آن نیست که فکر می‌کنید مطالب درسی در ذهن شما باقی نمی‌ماند. حتی ممکن است استراتژی مطالعه دروس حفظی را با دقت رعایت می‌کنید، اما در نهایت همه چیز را فراموش کرده و مستاصل می‌شوید. در این صورت قطعاً مشکلی وجود دارد که مطالب در حافظه بلند مدت شما ماندگار نیستند.

فراموش کردن مطالب درسی دلایل زیادی دارد. مثلاً ممکن است انگیزه کافی در اختیار ندارید و یا برای حجم مطالب درسی زیاد در بازه کوتاه اقدام می‌کنید. حتی ممکن است مدیریت زمان شما غلط است و بدون وقفه و بدون استراحت کافی ساعت‌های طولانی درس می‌خوانید. اما چه‌کار باید بکنید؟

• باید در کلاس‌های درسی مدرسه شرکت کرده و حضور فعال و یاد گیرنده داشته باشید.
• بهتر است قبل از مطالعه دروس، هدف گذاری کنید. مثلاً برای آمادگی امتحانات نهایی هدف خود را معین کنید.
• سعی کنید تا براساس زمان درس بخوانید و چندان دغدغه حجم مطالب نداشته باشید.
• حتماً در پایان مطالعه چندین سوال و یا تست‌های مربوط به آن فصل را تمرین کنید.
• سعی کنید تا روش‌های اصولی مطالعه دروس مختلف را یاد بگیرید.
• آزمون دهید. هر آزمون شما را در شرایطی قرار می‌دهد که عملیاتی مطالب را دوره می‌کنید.
• بهتر است روی نقاط ضعف خودتان متمرکز شوید.
• نت برداری کرده و چرک نویسی کنید.
• به اندازه در میان ساعات مطالعه هر روز استراحت کنید

اهمیت انتخاب روش صحیح مطالعه در رشته انسانی و تجربی

یکی از مهم‌ترین دلایلی که باعث می‌شود بعضی دانش‌آموزان با وجود ساعت مطالعه زیاد نتیجه مناسبی نگیرند، استفاده از روش اشتباه مطالعه است. بسیاری از دانش‌آموزان تصور می‌کنند هرچه تعداد دفعات بیشتری یک مطلب را بخوانند، احتمال یادگیری آن بیشتر می‌شود؛ در حالی که یادگیری واقعی زمانی اتفاق می‌افتد که اطلاعات جدید وارد حافظه بلندمدت شوند.

در فرآیند انتخاب رشته نیز بسیاری از دانش‌آموزان تنها به علاقه یا بازار کار توجه می‌کنند، اما شناخت سبک یادگیری و توانایی فرد در مطالعه حجم زیادی از مطالب نیز اهمیت دارد. رشته انسانی و تجربی هر دو نیازمند تلاش مستمر هستند، اما نوع تلاش در آنها متفاوت است.

دانش‌آموز رشته انسانی باید توانایی تحلیل متن‌های طولانی، درک مفاهیم نظری و ارتباط دادن مطالب مختلف را داشته باشد. در مقابل، دانش‌آموز رشته تجربی باید علاوه بر حفظ کردن حجم زیادی از اطلاعات، قدرت تحلیل علمی و ترکیب چند مفهوم را تقویت کند.

بنابراین انتخاب مسیر تحصیلی مناسب تنها به علاقه محدود نمی‌شود و شناخت توانایی‌های فردی در مطالعه نیز یکی از عوامل مهم موفقیت است.

توصیه هایی برای درس‌های حفظی رشته انسانی

حالا قطعا میدانید که برترین استراتژی مطالعه برای دروس حفظی رشته انسانی بر پایه ترکیب درک عمیق با تکنیک‌های تقویت حافظه استوار است. کارشناس تحصیلی مرکز مشاوره کنکور یاوران دانش چند توصیه پایانی داشت. در میان حجم زیاد مطالب دروس حفظی موفقیت برای کسانی است که:

• پیش از حفظ کردن مطالب درسی آن را می‌فهمند.
• اطلاعات را در ذهن ساماندهی کرده و می‌دانند که چطور این حجم از اطلاعات درسی را دسته بندی کنند.
• به خوبی از تکنیک‌های حافظه فعال استفاده میکنند.
• میدانند که چطور بر اساس حافظه فعال مرور کرده و اطلاعات درسی را در ذهن بلند مدت تثبیت کنند.
• سعی میکنند که میان مطالب مختلف یک درس ارتباطات مفهومی برقرار کنند.
• هر سوال یا تست را فقط پاسخ نمی‌دهند. بلکه عمیقا حتی تک به تک گزینه های اشتباه را تحلیل میکنند.

با در نظر گرفتن بهترین استراتژی مطالعه برای دروس حفظی رشته انسانی و همین نکات ساده مطمئن باشید که دروس حفظی دیگر چالش دشوار شما نیستند. بلکه تبدیل به الگویی هدفمند برای مطالعه دقیق و ساختاریافته می‌شوند.

منبع: یاوران دانش